Vĩnh biệt bậc tiền bối sách giáo khoa Toán và việc phát hiện bồi dưỡng học sinh giỏi Toán

Gần cuối ngày 30/1/2022 ( tức là ngày 28 tháng Chạp năm Tân Sửu), trên FB cá nhân của PGS. TS. Lê Hải Khôi xuất hiện hình ảnh báo tang và sau đó xuất hiện dòng chữ: "Vĩnh biệt Bố kính yêu! Nhà giáo Nhân dân Lê Hải Châu (23 tháng Chạp Ất Sửu - 28 tháng Chạp Tân Sửu)".

Vĩnh biệt bậc tiền bối sách giáo khoa Toán và việc phát hiện bồi dưỡng học sinh giỏi Toán
Những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời NGND Lê Hải Châu

NGND Lê Hải Châu sinh ngày 5/2/1926 (tức 23 tháng Chạp năm Ất Sửu), quê quán tại Xuân Đan (nay là Đan Trường), Nghi Xuân, Hà Tĩnh. 
Ông là một trong những tác giả đầu tiên của những cuốn sách giáo khoa Toán, là thầy giáo dạy Toán ở nhiều trường danh tiếng và cũng là một trong những người thầy đầu tiên phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi Toán ở nước ta. Ông chính thức vào ngành giáo dục từ tháng 9 năm 1946 tại trường Quốc học Vinh (Nghệ An) khi bước sang tuổi 21.
Trong khoảng thời gian từ năm 1946 đến năm 1955 ông dạy Toán tại trường Trung học Nguyễn Công Trứ (Vinh); trường Trung học Phan Đình Phùng (Hà Tĩnh); trường Quốc học Vinh (nay là THPT Huỳnh Thúc Kháng, Nghệ An) và trường Sư phạm Trung cấp Liên khu 4; trường cấp 3 Lam Sơn (Thanh Hóa).
Sau một thời gian dạy học, ông được nâng cao trình độ tại trường Sư phạm cao cấp tại khu học xá trung ương ở Nam Ninh, Trung Quốc, tốt nghiệp khoa Toán - Lý.
Từ năm 1955 đến năm 1957 ông là tác giả biên soạn sách giáo khoa thuộc Ban Tu thư, Bộ Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) và dạy Toán thí điểm cho sách giáo khoa Toán ở trường cấp 3 Hà Nội và trường cấp 3 Trưng Vương.

Từ năm 1957 đến năm 1991 ông là chuyên viên Vụ Giáo dục phổ thông cấp 2-3 (nay là Vụ Giáo dục Trung học, Bộ Giáo dục và Đào Tạo) chỉ đạo môn Toán cấp 3, phụ trách công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi toán.
Ông nghỉ hưu năm 1991. Từ khi nghỉ hưu, ông vẫn say mê với phong trào dạy Toán ở các trường phổ thông, tiếp tục cho ra đời nhiều cuốn sách tham khảo bổ ích và tham gia giao lưu, giảng dạy ở nhiều nơi.
Gia đình Thầy Lê Hải Châu ngày 5/2/2016 - Mừng Thầy 90 tuổiGia đình Thầy Lê Hải Châu ngày 5/2/2016 - Mừng Thầy 90 tuổi
Ba con trai của ông đã nối tiếp truyền thông gia đình là những học sinh giỏi môn Toán và trở thành những nhà khoa học của đất  nước, trong đó có PGS. TS. Lê Hải Khôi - nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, PGS. TS. Lê Hải An nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Dù được các bác sĩ và gia đình chăm sóc tận tình nhưng do tuổi già, sức yếu, ông đã vĩnh biệt chúng ta vào lúc 15h00' ngày 30/01/2022 (tức ngày 28 tháng Chạp năm Tân Sửu) hưởng thọ 97 tuổi tại Bệnh viện 354, Hà Nội.
Những cống hiến của NGND Lê Hải Châu đã được ghi nhận qua các danh hiệu, bằng khen, huân chương và huy chương:
- Danh hiệu Nhà giáo Nhân dân ngày 19/11/ 2008
- 13 Bằng khen với danh hiệu chiến sĩ thi đua các cấp từ năm 1953 tới năm 1967.
- Bằng khen của Bộ Giáo dục về thành tích 3 năm xây dựng hoà bình (1978)
- 3 Bằng khen của Bộ Giáo dục về thành tích đưa Đoàn học sinh Việt Nam tham dự IMO (1974, 1976, 1979)
- Huân chương Kháng chiến hạng Ba (1961)
- Huân chương chống Mỹ hạng Nhất (1985)
- Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng (2020)

Những cuốn sách về Toán của NGND Lê Hải Châu

1. Sách biên soạn trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp

- Toán Quỹ tích (1949)
- Toán mẫu Đại số (1953)
- Toán mẫu Hình học (1953)

Ba cuốn sách này đã được Hội đồng Tu thư Liên khu 4 chuẩn nhận là sách giáo khoa Toán cho các trường thuộc Liên khu 4 và do Nhà xuất bản Diên Hồng (Liên khu 4) xuất bản.

2. Sách biên soạn từ khi Hoà bình lập lại (từ 1955)

+ Sách giáo khoa viết cùng GS Hoàng Tuỵ do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành từ năm 1956
- Số học lớp 5, lớp 6
- Đại số lớp 6, lớp 7, lớp 8, lớp 10
- Hình học lớp 6, lớp 7, lớp 8, lớp 9, lớp 10
- Lượng giác lớp 9
- Bài tập Số học lớp 5, lớp 6
- Bài tập Đại số lớp 6, lớp 7
- Bài tập Toán lớp 9
- Bài tập Toán lớp 10
Nhiều cuốn sách đã làm cho học sinh yêu môn ToánNhiều cuốn sách đã làm cho học sinh yêu môn Toán
Trong giai đoạn này ông đã viết nhiều cuốn sách tham khảo:
- Toán học giải trí (1960)
- Giúp đỡ học sinh lớp 7 giải Toán (1964)
- Hướng dẫn giảng dạy Đại số lớp 8 (1964)
- Hướng dẫn giảng dạy Hình học lớp 8 (1964)
- Một số vấn đề về phát hiện và bồi dưỡng học sinhsinh có năng khiếu Toán (1967)
- Hướng dẫn giảng dạy Đại số lớp 9 (1967)
- Hướng dẫn giảng dạy Đại số lớp 10 (1968)
- Hướng dẫn giảng dạy Đại số lớp 7 (1970)
- Đại số lớp 8 Chuyên Toán (1970)
- Toán chọn lọc cấp 2 (1970)
- Toán chọn lọc cấp 3 (1973)
Nội dung các cuốn sách dành cho nhiều cấp họcNội dung các cuốn sách dành cho nhiều cấp học
+ Những cuốn sách từ giai đoạn cải cách chương trình môn Toán do Nhà xuất bản Giáo dục xuất bản.
- Số học lớp 6 (1986)
- Số học lớp 6 - sách giáo viên (1986)
- Tìm hiểu Toán lớp 6 - Cải cách giáo dục (1986)
- Tuyển tập những bài toán hay dùng cho lớp 7 chuyên Toán (1995)
- Tuyển tập những bài toán hay dùng cho lớp 8 chuyên Toán (1996)
- Tuyển tập những bài toán hay dùng cho lớp 9 chuyên Toán (1986)
- 199 bài toán chọn lọc về Toán học tổ hợp (1987)
Những cuốn sách của Thầy Lê Hải Châu là cẩm nang cho nhiều giáo viênNhững cuốn sách của Thầy Lê Hải Châu là cẩm nang cho nhiều giáo viên
+ Những cuốn sách tham khảo do các nhà xuất bản khác xuất bản
- Bài soạn Số học lớp 6 - 2 tập (1986)
- Bài tập khó toán lớp 6 (1987)
- Ôn luyện toán thi vào lớp 10 (1988, 1989)
- Ôn luyện toán thi tốt nghiệp phổ thông (1989)
- Tài liệu ôn tập toán lớp 6 (1987)
- Tài liệu ôn tập toán lớp 7 (1988)
- Tài liệu ôn tập toán lớp 8 (1989)
- Giải toán Đại số lớp 8 (1989)
- Giải toán Đại số - Hình học lớp 9 (1990)
- Đố vui cho mọi lứa tuổi (1993)
- Đố mà chơi, chơi mà đố (1994)
- Toán học với trò chơi lý thú (2000)
- 101 chuyện lý thú về toán dành cho cấp 2 (2001)
- 101 chuyện lý thú về toán dành cho cấp 3 (2001)
- Danh nhân Toán học thế giới (2003)
- Tuyển chọn các bài toán hay thế giới (2004)
- Phát huy sáng tạo qua việc giải toán thông minh (2004)
- Toán học cười, vui, hấp dẫn (2005)
- Toán học với đời sống, sản xuất và quốc phòng (2006)
- Kể chuyện thi Toán quốc tế từ 1974 đến 2007 (2007)
NGND Lê Hải Châu nói chuyện với thầy và trò trường THPT Đan Phượng ngày 14/4/2010NGND Lê Hải Châu nói chuyện với thầy và trò trường THPT Đan Phượng ngày 14/4/2010

Ngoài những cuốn sách do ông viết, ông còn dịch nhiều cuốn sách về Toán dành cho học sinh và giáo viên phổ thông:
- Sơ yếu lịch sử Toán học ở nhà trường (1961)
- Thước tính Logarit (1961)
- Kinh nghiệm dạy toán cấp 2 của các giáo viên Liên Xô (1962)
- Dạy và học toán cấp 3 (1963)
- Bảng số với 4 chữ số thập phân (1964)
- Các phương pháp chứng minh Hình học (1968)
- Tâm lý năng lực Toán học của học sinh (1973)

Bức thư của Thầy Lê Hải Châu khi tặng sách cho mái trường nơi quêBức thư của Thầy Lê Hải Châu khi tặng sách cho mái trường nơi quê

Dấu ấn của NGND Lê Hải Châu qua các kỳ thi Olympic Toán quốc tế (IMO)

Dấu ấn lớn nhất của NGND Lê Hải Châu chính là việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi Toán và sự đóng góp của thầy từ những năm đầu tiên trong lịch sử tham dự Olympic Toán quốc tế của học sinh Việt Nam.
Thầy Phan Đức Chính cùng Thầy Lê Hải Châu với đội tuyển Việt Nam tham dự IMO 1974Thầy Phan Đức Chính cùng Thầy Lê Hải Châu với đội tuyển Việt Nam tham dự IMO 1974

Đầu năm 1973, Hiệp định Paris lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết. Trở về Việt Nam sau một chuyến công tác, Giáo sư Hoàng Tuỵ xin gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng, đề nghị đưa đoàn Việt Nam dự thi Olympic toán quốc tế, Thủ tướng đồng ý, nhưng nói thêm: "Chỉ có một điều tôi đòi hỏi các anh là đừng để Việt Nam ta đứng cuối bảng!".

Đầu tháng 2/1974, Bộ Giáo dục CHDC Đức chính thức mời Bộ Giáo dục nước ta cử đoàn tham gia IMO lần thứ 16, được tổ chức tại Berlin vào hè năm 1974 và nước ta là nước châu Á đầu tiên tham gia kỳ thi này.

Một đội tuyển được thành lập gấp rút, chỉ có 5 người, thay vì đủ 8 người như các đoàn. Trưởng đoàn dẫn 5 học sinh sang Berlin là thầy Lê Hải Châu và thầy Phan Đức Chính. Mục tiêu đặt ra của đoàn Việt Nam khi ấy là một huy chương đồng. Thế nhưng, kết quả chúng ta có 4 đoạt huy chương: Hoàng Lê Minh (HC vàng), Vũ Đình Hòa (HC bạc), Đặng Hoàng Trung và Tạ Hồng Quảng (HC đồng). Nguyễn Quốc Thắng cũng chỉ thiếu 1 điểm thì giành huy chương đồng.
Thầy Lê Hải Châu cùng GS Hoàng Xuân Sính và Đoàn học sinh Việt Nam thăm Cụ Hoàng Xuân Hãn năm 1983.Thầy Lê Hải Châu cùng GS Hoàng Xuân Sính và Đoàn học sinh Việt Nam thăm Cụ Hoàng Xuân Hãn năm 1983.

Thành tích của Đoàn học sinh Việt Nam trong các kỳ tiếp theo, có 6 lần thầy làm Trưởng đoàn và 1 lần làm Phó Trưởng đoàn (1983).
- Năm 1975 (Bulgaria): 1 HC Bạc, 3 HC Đồng, xếp thứ 10/17
- Năm 1976 (Áo): 1 HC Bạc, 3 HC Đồng, xếp thứ 14/18
- Năm 1978 (Rumani): 2 HC Bạc, 6 HC Đồng, xếp thứ 4/17
- Năm 1979 (Anh): 1 HC Vàng và Giải Đặc biệt dành cho Lê Bá Khánh Trình, 3 HC Bạc, xếp thứ 15/23
- Năm 1983 (Pháp): 3 HC Bạc, 3 HC Đồng, xếp thứ 6/32

- Năm 1987 (Cu Ba): 6 HC Đồng, xếp thứ 11/42

Thầy Lê Hải Châu và Thầy Phan Đức Chính cùng 5 học sinh tham dự IMO 1974Thầy Lê Hải Châu và Thầy Phan Đức Chính cùng 5 học sinh tham dự IMO 1974

Chia buồn với gia đình, tưởng nhớ và cầu mong Thầy siêu thoát

Nghe tin NGND Lê Hải Châu mất, rất nhiều thế hệ học sinh, nhiều thầy cô giáo dạy Toán đã chia buồn cùng gia đình và tưởng nhớ tới thầy.

Chia sẻ của ông Bùi Tá Long, học sinh tham gia IMO 1979Chia sẻ của ông Bùi Tá Long, học sinh tham gia IMO 1979
Lời chia buồn của GS. TSKH Lê Hùng SơnLời chia buồn của GS. TSKH Lê Hùng Sơn
Những dòng chia buồn của TS. Trần Quyết Thắng, đồng hương với NGND Lê Hải ChâuNhững dòng chia buồn của TS. Trần Quyết Thắng, đồng hương với NGND Lê Hải Châu
Chia sẻ của thầy Đoàn Công Hoàng, THPT Đan Phượng, Hà NộiChia sẻ của thầy Đoàn Công Hoàng, THPT Đan Phượng, Hà Nội
Một ký ức của TS. Nguyễn Hoàng Giang, nguyên học sinh chuyên Toán, ĐH VinhMột ký ức của TS. Nguyễn Hoàng Giang, nguyên học sinh chuyên Toán, ĐH Vinh
TS. Lê Thống Nhất tâm sự: "Vào tối cuối năm Tân Sửu thật bất ngờ thấy Lê Hải Khôi thông báo tin buồn, biết là lâu nay thầy Lê Hải Châu đã rất yếu mà tôi vẫn bàng hoàng. Những người thầy gắn bó với việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi toán từ những năm đầu tiên đã lần lượt ra đi. Trong lần kỷ niệm 40 năm Đoàn học sinh Việt Nam tham dự IMO năm 2014, khi đó thầy vừa bị tai biến và sau đó phải tập đi, tôi đã viết một bài thơ với tên của thầy đã xuất hiện đầu tiên ở bài thơ (xem lại tại đây). Xin chia buồn với gia đình bạn Lê Hải Khôi và cầu mong Thầy Lê Hải Châu An nghỉ thanh thản sau một đời cống hiến cho giáo dục Toán học ở Việt Nam."
Dưới đây là bài thơ Đường luật mà TS. Lê Thống Nhất vừa viết trong sáng ngày mùng 2 Tết Nhâm Dần:

MÃI NHỚ THẦY 

(Vô cùng tiếc thương NGND Lê Hải Châu) 

Tên Thầy đã khắc cuộc đời con
Từ tuổi ngây thơ bé tí hon
Nghiện Toán là do mê sách ấy
Yêu Nghề cũng bởi kính lòng son
Cuộc đời mẫu mực bên đồng nghiệp
Danh tiếng rạng ngời với nước non
Thành kính phân ưu bao luyến tiếc
Người xa trang sách vẫn luôn còn
 





Ý kiến bạn đọc: (2)

LONG BUI TA Cám ơn bài viết review rất hay và đầy đủ của anh Lê Thống Nhất về người thầy chung của nhiều thế hệ học sinh yêu toán - thầy Lê Hải Châu. Là thành viên đội IMO 1979, em xin đính chính một chút về vị trí 15/23 đội Việt Nam năm 1979. Năm đó Việt Nam do khó khăn về tài chính, chỉ cử 4/8 học sinh, nếu tính về điểm trung bình trên từng thành viên thì nếu em nhớ không nhầm thì Việt Nam đứng đầu. Tất nhiên so sánh này cũng chỉ nên tham khảo.

· Trả lời · 4 tháng trước

BigSchool.vn BigSchool ghi theo bảng công bố của IMO

· Trả lời · · 4 tháng trước
Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

145 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

104 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

127 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

96 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

77 lượt thi

Xem thêm

Bài giảng mới nhất

Ghi số tự nhiên

Ghi số tự nhiên

Nguyễn Sáng

Toán học - Lớp 6

Xem thêm