Tách và Nhập trường tiểu học và trường THCS trên một địa phương


Một thời, nhiều trưởng phổ thông công lập liên cấp (gồm tiểu học và THCS) đã được quyết định tách 2 trường. Nơi thì có một bức tường ngăn cách, nơi thì một cấp ở lại còn một cấp đến địa điểm khác. Nay lại có nhiều ý kiến nên nhập trường tiểu học và trường THCS trên cùng địa bàn.

Xin đăng ý kiến, thông qua bài viết của nhà giáo Dương Viết Lâm, Sở GD-ĐT Hà Tĩnh với những trăn trở khi nghe chuyện này. Rất mong các nhà khoa học giáo dục, các nhà lãnh đạo giáo dục cùng các đồng nghiệp trao đổi.

Đây là quan điểm cá nhân gửi tới BigSchool để chúng ta cùng xem xét, mà chưa phải quan điểm của lãnh đạo BigSchool:

Trăn trở về mô hình trường Phổ thông nhiều cấp học

Xã hội ngày càng phát triển đòi hỏi tính chuyên nghiệp trong mọi ngành nghề mọi lĩnh vực ngày càng cao, đó là điều không thể phủ nhận. Chuyên môn hóa càng sâu thì sản phẩm làm ra chắc chắn càng có chất lượng tốt. Chỉ những trường hợp bất khả kháng hoặc thiếu hiểu biết người ta mới sử dụng những sản phẩm, những cách làm không chuyên nghiệp, bởi ngay sau đó sẽ là cái sự không hài lòng. Nền kinh tế thị trường và hội nhập sâu càng khẳng định điều đó. Bát phở trong quán phở gia truyền hầu hết chất lượng hơn về mọi mặt so với bát phở trong quán “ Cơm - Cháo - Phở”! Bát phở bò trong quán “Chuyên phở bò” chắc chắn ngon hơn bát phở bò trong quán “Phở: Bò - Gà”. Tất nhiên khi hoàn cảnh lịch sử cụ thể bắt buộc thì chúng ta cũng phải sử dụng những sản phẩm không chuyên nghiệp, và trong một hoàn cảnh lịch sử cụ thể nào đấy quả thực nó đã phát huy vai trò to lớn của mình.

Trường Tiểu học Quang Trung trước đây có tên là trường Tiểu học Vĩnh Lợi, trường được thành lập trên cơ sở tách ra từ trường Phổ thông cơ sở Vĩnh LợiTrường Tiểu học Quang Trung trước đây có tên là trường Tiểu học Vĩnh Lợi, trường được thành lập trên cơ sở tách ra từ trường Phổ thông cơ sở Vĩnh Lợi

Chẳng hạn chúng ta đã từng ngợi ca đóng góp to lớn của những chiếc xe thồ có khả năng thồ 2 tấn hàng được cải tiến từ chiếc xe đạp vốn chỉ chở được 50 kg trong chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu” hay mô hình trường Phổ thông Cơ sở (có cả cấp 1, cấp 2) để khắc phục trình trạng thiếu thốn CSVC một thời bao cấp! Nhưng khi xã hội phát triển thì tự nó sẽ bị đào thải vì không còn phù hợp. Bởi ai cũng biết rằng, nếu để đi nhanh mà khỏe thì xe thồ không thề bằng xe đua; để chở hàng thì không thể bằng công nông, xe tải khi mà hạ tầng giao thông đã phát triển như ngày nay. Tính chuyên nghiệp không chỉ tạo điều kiện trong thi công làm ra sản phẩm có chất lượng tốt mà còn thuận lợi và hiệu quả trong mọi khâu quản lí. Sản phẩm giáo dục là con người nên lại càng rất cần tính chuyên nghiệp của cả người thi công và người thiết kế, quản lí. Không thể nói một trường Đại học có cả học sinh phổ thông của nhiều cấp học khác là chuyên nghiệp được! Không thể nói một trường phổ thông có nhiều cấp học, một lớp ghép nhiều trình độ là có chất lượng cao so với các trường riêng cho 1 cấp học, các lớp riêng cho một trình độ được! Mô hình trường Phổ thông cơ sở hay lớp ghép chỉ là điều kiện bất khả kháng trong những hoàn cảnh lịch sử, địa lí nhất định mà thôi. Người viết bài này đã từng có nhiều năm giảng dạy và làm quản lí ở trường PTCS, hàng chục năm chỉ đạo chuyên môn ở phòng, ở sở GDĐT thấy rất rõ những bất cập, khó khăn của mô hình trường phổ thông có nhiều cấp học. Và thực tế trong nhiều năm qua mô hình này đã bị xóa bỏ vì nhiều bất hợp lí.

Trường Tiểu học Tri Phương được thành lập năm 1972. Tiền thân là trường phổ thông cơ sở Tri phương. Năm 1993 được tách thành trường Tiểu Học Tri Phương.Trường Tiểu học Tri Phương được thành lập năm 1972. Tiền thân là trường phổ thông cơ sở Tri phương. Năm 1993 được tách thành trường Tiểu Học Tri Phương.

Nhiều nghiên cứu về giáo dục đều khẳng định rõ tính đặc thù của mỗi cấp học, lớp học nên mới có chương trình riêng, phương pháp riêng cho từng cấp, lớp. Do vậy việc tổ chức dạy học, cơ cấu các phòng chức năng, sân chơi, bãi tập, khai thác sử dụng các thiết bị dạy học cũng hoàn toàn khác nhau cả về cách thức và mục tiêu giáo dục. Tiểu học chỉ giải lao, vui chơi, một lần vào giữa buổi, trong khi THCS thực hiện việc nghỉ giải lao sau từng tiết học; học sinh THCS đến thư viện chỉ để mượn sách đọc và tra cứu trong khi học sinh tiểu học đến thư viện chủ yếu để được làm quen với sách, được học cách đọc sách và tổ chức các hoạt động thư viện khác như kể chuyện theo sách, thi đọc thuộc lòng, viết vẽ theo câu chuyện…

Trường tiểu học Phú Xá thành phố Thái Nguyên được tách ra từ trường Phổ thông cơ sở Phú Xá thành phố Thái NguyênTrường tiểu học Phú Xá thành phố Thái Nguyên được tách ra từ trường Phổ thông cơ sở Phú Xá thành phố Thái Nguyên

Đáng tiếc sau nhiều năm tách trường Phổ thông cơ sở thành trường Tiểu học và THCS riêng để ổn định và nâng cao chất lượng thì đến nay lại có xu thế nhập trường Tiểu học với trường THCS để thành trường Phổ thông có nhiều cấp học.

Nguyên nhân của chủ trương này được nhiều người lí giải là để học sinh THCS đến trường gần hơn, tiết kiệm được cơ sở vật chất (CSVC), tiết kiệm được định biên cán bộ (hiệu trưởng, văn thư, kế toán, thư viện), giáo viên THCS có thể dạy tiểu học ở một số môn đặc thù như Hát nhạc, Mĩ thuật, Ngoại ngữ, Tin học, Thể dục… (nhất là khi mà giáo viên tiểu học đang rất thiếu mà giáo viên THCS đang thừa!). Mọi lí giải đều có cơ sở thực tế, chỉ có điều mục tiêu hoạt động của nhà trường là để nâng cao chất lượng giáo dục và vì vậy phải lấy chất lượng dạy học làm cơ bản, lấy sự phát triển nhân cách, trí tuệ của trẻ em làm trung tâm. Trước khi tách hay nhập một cơ sở giáo dục, hình thành một loại trường xin hãy vì người học. Nếu nghĩ vậy là đúng thì mọi lí giải trên đây chưa xuất phát từ quyền lợi của trẻ em, chúng ta vẫn đang vì người lớn, hay nói đúng hơn vì sự thuận lợi của người lớn!

Báo Vietnamnet ngày 2/2/2017 có bài viết rất thú vị của tác giả Nguyễn Thảo là “ Tranh cãi đóng hay mở trường tiểu học chỉ có 6 học sinh” tiêu tốn 255 USD/năm!

(http://vietnamnet.vn/vn/giao-duc/goc-phu-huynh/tin-moi-tranh-cai-dong-hay-mo-truong-tieu-hoc-chi-co-6-hoc-sinh-354473.html )

Bài báo cho biết: dù bên cạnh là trường Trung học Lockyer đang thiếu diện tích và thực sự họ có thể sử dụng khu đất này. Cuối cùng một phát ngôn viên của Sở GD - ĐT khẳng định rằng: “Bất cứ tiến trình nào dẫn tới việc đóng cửa trường cũng sẽ khiến bạn chống lại các phụ huynh…Tôi không nghĩ rằng đó là một lựa chọn khôn ngoan cho tương lai”. Tôi may mắn có lần tham dự một cuộc tập huấn về Thư viện trường tiểu học của Tổ chức Room to Read do thầy Đavít lên lớp, thầy tự giới thiệu là giáo viên vừa là hiệu trưởng một trường tiểu học nhỏ nhất Niuzilan, trường chỉ có 3 lớp và chưa bao giờ có ý định nhập trường chỉ vì quyền lợi của chính các em học sinh nơi đó! Thiết nghĩ, sự phát triển kinh tế xã hội của nước ta trong những năm gần đây đã có nhiều bước phát triển ngoạn mục, chẳng lẽ mô hình trường học lại quay về thời bao cấp hay sao?

Nhìn ở góc độ khác, nếu không phải là địa bàn thực sự khó khăn, thiếu thốn về CSVC trường học thì việc nhập trường THCS với trường Tiểu học khi mà mỗi trường đều đã có hạ tầng của mình thì chỉ thêm lãng phí. Ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng dạy học ở các trường này là việc dạy chéo môn của giáo viên THCS và nhiều hệ lụy khác từ công tác quản lí tổ chức các hoạt động. Điều đáng lo ngại hơn là tâm lí hiện nay xã nào cũng muốn có trường THCS nên nếu không thận trọng thì hầu hết các nơi sẽ thực hiện mô hình trường Phổ thông có nhều cấp học và sẽ rất khó nhập các trường THCS ít học sinh lại với nhau để làm chất lượng như chủ trương bấy lâu nay.

Theo tôi nếu phải nhập thì nên nhập các trường THCS với nhau mà chấp nhận tồn tại các điểm lẻ. Giải pháp này vừa tiết kiệm được biên chế hành chính, quản lí, vừa khắc phục được trình trạng dạy chéo môn. Vả lại có thể một số giáo viên phải di chuyển nhiều hơn nhưng hàng trăm học sinh lại an toàn vì được đến trường với quãng đường ngắn nhất.

Giáo dục và đào tạo đang đứng trước nhiều cơ hội khi được coi là “quốc sách” được ưu tiên chiến lược “đổi mới căn bản toàn diện” với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, nhưng cũng còn đó quá nhiều thách thức khó khăn cả về đội ngũ CSVC, chương trình, sách giáo khoa và sự kì vọng, đòi hỏi, soi ngắm của mọi lực lượng xã hội. Trong thời điểm này rất cần sự lựa chọn sáng suốt về định hướng chiến lược, đổi mới tư duy để đạt được các mục tiêu bền vững và hiện đại của một nền giáo dục vì con người./.

Dương Văn Lâm (Sở GD-ĐT Hà Tĩnh)

BigSchool: Xin đưa ra câu hỏi, không phải để phản biện bài viết trên mà chỉ là một hướng suy nghĩ để trao đổi về sự tồn tại khái niệm "trường phổ thông liên cấp" trong thực tiễn: 

- Trường phổ thông liên cấp chỉ nên có khi và chỉ khi nào?

Hình ảnh từ trường phổ thông liên cấp VinSchool, Hà NộiHình ảnh từ trường phổ thông liên cấp VinSchool, Hà Nội

- Tại sao các trường dân lập ở Hà Nội lại chọn mô hình "trường phổ thông liên cấp" như: Olympia, VinSchool, Marie Curie, Lương Thế Vinh, TH School, ... ?

Rất mong nhận được các ý kiến trao đổi của những ai quan tâm đến vấn đề này.

Trân trọng cảm ơn!