Suy nghĩ trước cho những cuốn sách giáo khoa mới

  • 11/09/2018 | 18:36 GMT+7
  • 4.381 lượt xem

Chủ trương "một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa" của chương trình giáo dục phổ thông mới là đúng đắn. Theo nguồn tin mới nhất, chậm nhất ngày 20/9 Bộ GD&ĐT sẽ công bố chương trình nội dung môn học. Các bộ sách giáo khoa mới sẽ ra đời thế nào?

Tác giả tại cuộc trao đổi góp ý Luật Giáo dụcTác giả tại cuộc trao đổi góp ý Luật Giáo dục

Sẽ có nhiều Hội đồng Thẩm định Quốc gia cho những bộ sách giáo khoa

Nói là có nhiều Hội đồng thẩm định (HĐTĐ) vì có nhiều môn học và có những môn học trải ra ở nhiều cấp học, bởi vậy sẽ có ma trận HĐTĐ vừa theo môn học, vừa theo cấp học. Thành phần của mỗi Hội đồng thẩm định nên có:
- Các nhà sư phạm có chuyên ngành dạy học của bộ môn, cấp học. Đây là thành phần quan trọng nhất. Bởi đối với việc dạy học thì ưu tiên tính sư phạm hơn cả tính khoa học cơ bản, đặc biệt là đối với cấp tiểu học. Một số khái niệm có thể được lặp lại theo hướng xây dựng đồng tâm, mỗi vòng sau sẽ chính xác dần khái niệm.
- Một số nhà khoa học cơ bản của bộ môn.
- Một số giáo viên dạy giỏi hoặc có nhiều kinh nghiệm giảng dạy bộ môn theo cấp học.
- Một số thành viên thuộc nhóm xây dựng chương trình môn học.
Tỷ lệ số thành viên thuộc các đối tượng trên cũng cần nghiên cứu hợp lý để HĐTĐ đủ năng lực đánh giá toàn diện một cuốn sách giáo khoa.
Tư cách của mỗi thành viên cần được xem xét cẩn thận để việc thẩm định được công bằng, tránh hiện tượng thiên vị cho một nhóm nào đó. Tiêu cực hay không sẽ phụ thuộc vào trình độ và phẩm chất của mỗi thành viên. Mỗi thành viên cần được công bố rõ về những yếu tố này để được rộng rãi dư luận xem xét, phát hiện nếu thấy không hợp lý. Lâu nay trong dư luận hay nghi ngờ về các hội đồng được thành lập kèm theo những tính toán có lợi hoặc không có lợi cho đối tượng được thẩm định.

Bộ tiêu chí khoa học để đánh giá mỗi cuốn sách giáo khoa

Bộ GD&ĐT cần xây dựng một bộ tiêu chí khoa học để đánh giá mỗi cuốn sách giáo khoa, định lượng được bằng cách cho điểm đối với mỗi tiêu chí. Việc cho điểm cần công khai, có tranh luận để tránh cảm tính hoặc thiên vị. Cùng một tiêu chí cũng phải nêu rõ là điểm đánh giá chênh nhau giữa các thành viên là bao nhiêu thì ở mức cho phép, còn vượt qua mức này cần tranh luận để thu hẹp khoảng cách đánh giá chênh nhau.

Thử hình dung các vấn đề cần xem xét khi thẩm định một cuốn sách giáo khoa:
- Có thể hiện đúng chương trình nội dung môn học, cấp học hay không? 
- Tính chính xác của các nội dung cuốn sách. Có nội dung nào còn phải tranh luận không?
- Tính sư phạm của các nội dung cuốn sách. Nội dung thể hiện có dễ hiểu, dễ dạy và học không? 
- Tính mỹ thuật của cuốn sách, thể hiện qua tỷ lệ kênh chữ, kênh hình và cách trình bày sách.
- Tác dụng phát triển năng lực cho học sinh có rõ không hay chỉ chú trọng vào kiến thức?
- Việc sử dụng các hỗ trợ cho việc dạy học: công nghệ thông tin, trải nghiệm, thực nghiệm, thí nghiệm, giáo cụ trực quan,...
- Mức độ tin tưởng vào tác dụng của cuốn sách thông qua thực nghiệm như thế nào? Tối thiểu phải thực nghiệm trên bao nhiêu giáo viên, bao nhiêu học sinh? Kết quả đánh giá sau thực nghiệm gồm những tiêu chí nào? 

Tương tự với nhiều Hội đồng đánh giá các luận án khoa học, cần có những phản biện kín trước đó và những ý kiến này cần công khai trước Hội đồng thẩm định.
Bộ tiêu chí cũng cần xem xét về số vòng thẩm định, chỉ 1 vòng hay 2 vòng? Thẩm định góp ý trước rồi mới thẩm định công nhận hay chỉ làm một lần công nhận?
Bộ tiêu chí đánh giá cần công khai sớm để tất các các nhóm tác giả biết để chủ động trong việc viết sách giáo khoa. Đây cũng là cách để chúng ta minh bạch tránh xảy ra tình trạng tác giả "bị bất ngờ" khi bộ tiêu chí đưa ra muộn.

Nhiều bộ sách nên theo những định hướng nào?

Ước mơ của các nhóm viết sách giáo khoa mới là sách của mình sẽ được sử dụng rộng rãi nhất bởi vậy các tác giả chắc chắn sẽ mang hết năng lực, kiến thức của mình để tâm huyết cho "đứa con" mà mình sẽ đưa ra cho xã hội lựa chọn.
Tuy nhiên khi nhìn vào thực tế giáo dục Việt Nam, ta thấy năng lực học sinh ở các vùng miền là khác nhau, rất cần những bộ sách giáo khoa hợp với từng vùng miền.
Do các nhóm tác giả khá độc lập nhau khi viết nên rất có thể tất cả các bộ sách đều hướng tới một đối tượng chung chung. Đây sẽ là điều đáng tiếc, nếu như không nhóm tác giả nào khoanh lại chỉ một đối tượng, chẳng hạn học sinh vùng khó khăn hay học sinh chuyên. Chắc chắn với mỗi đối tượng đặc biệt hơn này rất cần một bộ sách giáo khoa phù hợp với mình.
Bộ GD&ĐT hoàn toàn có thể tìm hiểu 4, 5 nhóm đã hình thành để cho ra 4, 5 bộ sách giáo khoa mới đang xác định đối tượng chung hay có khoanh vùng đối tượng? Nếu chưa có nhóm nào nghĩ tới đối tượng hẹp hơn thì có nên gợi ý thêm các nhóm để viết sách cho đối tượng này hay không?
Bộ sách giáo khoa trước đây từ những năm mà công nghệ thông tin còn chưa xâm nhập mạnh cuộc sống. Nhưng đến thời 4.0 thì sự hỗ trợ của công nghệ thông tin đã rất mạnh để giúp cho việc dạy và học hấp dẫn hơn rất nhiều.
Các nhóm tác giả cần tìm hiểu thêm thật kỹ hiệu quả của công nghệ thông tin để cuốn sách của mình khi chuyển thành cuốn sách giáo khoa điện tử sẽ thực sự tận dụng được sức mạnh công nghệ này, chẳng hạn các kênh video, kênh âm thanh, hình 3D, thực tế ảo,...
Sách giáo khoa điện tử sẽ phải là xu thế tất yếu cho những bộ sách giáo khoa sắp ra đời. Bởi vậy bên cạnh các tác giả viết sách cần có thêm các chuyên gia về lĩnh vực ứng dụng công nghệ thông tin. Nếu không có hiểu biết về điều này thì chúng ta chỉ có những bộ sách giáo khoa của thời 2.0 hay 3.0 như trước đây...sẽ là điều rất đáng tiếc!
Các nhóm tác giả hoàn toàn tự do sáng tạo nhưng nên chăng cần có sự tư vấn công bằng, hữu ích từ Bộ GD&ĐT thì những bộ sách giáo khoa mới sẽ càng có chất lượng cao.

Chút băn khoăn cho sách giáo khoa lớp 1 mới

Lâu nay các nhóm tác giả viết sách giáo khoa mới đã âm thầm viết sách giáo khoa lớp 1 mới mặc dù chưa có chương trình nội dung môn học chính thức. Để chạy đua với thời gian nên đây là một việc làm chưa hợp với quy trình. Trong quá trình xây dựng chương trình nội dung môn học, thẩm định chương trình này đã có nhiều ý kiến trái chiều, thường xuất phát từ những thành viên thuộc các nhóm tác giả của những bộ sách giáo khoa mới khác nhau. 
Giả sử ngày 20/9/2018 Bộ GD&ĐT sẽ công bố chương trình nội dung môn học thì chắc chắn sẽ có những nhóm tác giả bắt đầu điều chỉnh sách của mình.
Chỉ còn một năm và biết bao nhiêu việc phải làm để có thể cho ra đời một bộ sách giáo khoa lớp 1, đặc biệt là việc dạy thực nghiệm. Không hiểu các cuốn sách giáo khoa lớp 1 mới có đủ thời gian và điều kiện để thực nghiệm hay không? Nếu không đủ những điều này thì những kết luận về các cuốn sách liệu có đáng tin cậy hay không?
Có nhóm tác giả cũng tâm sự: Giá như lùi lại một năm nữa có lẽ sẽ tốt hơn!
Đây cũng là điều mà chúng ta cần nhìn vào thực tế để tránh việc áp đặt từ ý chí cho việc phải ra đời bộ sách giáo khoa lớp 1 cho năm học 2019 - 2020, bởi những việc trước đã chậm rồi thì sao đứa con lại vẫn phải ra đời đúng hạn?
Nghe dư luận bàn tán sự kiện về đánh vần theo sách công nghệ giáo dục hình như cũng mang ý nghĩa chuẩn bị cho việc ra đời của những cuốn sách giáo khoa lớp 1 mới...mà buồn!

Rất mong các bạn cùng chia sẻ, trao đổi với những suy nghĩ..."lo xa" mà bài viết này nêu ra.
Cảm ơn các bạn quan tâm.

Lê Thống Nhất

 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

47 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

45 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

65 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

70 lượt thi

Xem thêm