Những bước đi chập chững đầu tiên của Toán học Việt Nam

  • 18/10/2017 | 20:17 GMT+7
  • 8.639 lượt xem

Với bất cứ ai yêu toán thì đều muốn biết lịch sử Toán học Việt Nam. Rất may mắn khi chúng tôi tìm được bài viết của GS. Ngô Thúc Lanh và tác giả Phạm Trà Ân kể về những bước đi chập chững đầu tiên của Toán học Việt Nam. Hy vọng bài viết giải đáp giúp các bạn.

Dưới thời phong kiến, ở nước ta Toán học không được giảng dạy trong nhà trường. Đến thời thực dân Pháp, trong các trường dạy cho người Việt Nam, tuy Toán học đã bắt đầu được giảng dạy, nhưng trình độ cũng không vượt quá trình độ phổ thông. Ngay cả ở những trường cao đẳng kỹ thuật, như trường Cao đẳng Giao thông - Vận tải, thì trình độ Toán học cũng không vượt quá trình độ Giải tích lớp 12 hiện nay.

Cho đến năm 1941, khi Chiến tranh Thế giới thứ II bùng nổ, đường từ Việt Nam sang Pháp bị tắc nghẽn, chỉ khi đó thực dân Pháp mới mở ở Hà Nội trường Cao đẳng Khoa học Đông Dương để cho các con tây sau bậc tú tài có chỗ học. Trường đào tạo bậc cử nhân cho các ngành Lý, Hóa, Sinh. Toán học đến ngang trình độ Toán đại cương, với mục đích cung cấp các kiến thức toán cần thiết cho việc học các môn Lý, Hóa, Sinh cho sinh viên trong trường.

GS. Nguyễn Thúc HàoGS. Nguyễn Thúc Hào
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định thành lập trường Đại học Khoa học và cử GS. Nguyễn Thúc Hào làm Quyền giám đốc kiêm Tổng thư ký. Về Toán học, ngoài lớp Toán học đại cương do GS. Nguyễn Thúc Hào giảng dạy, còn có các lớp Cơ học Lý thuyết do GS. Hoàng Xuân Hãn giảng và Cơ học Thống kê do GS. Tạ Quang Bửu phụ trách. Trường mới hoạt động được vài tháng thì cuộc Kháng chiến chống Pháp bùng nổ. Trường phải tạm thời đình giảng và tản cư ra khỏi Hà Nội.

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến, GS. Nguyễn Thúc Hào tản cư về quê nhà ở Nghệ An và được Bộ Giáo dục giao nhiệm vụ mở các lớp Toán học đại cương ở đó. Các lớp này tiếp tục học cho đến năm 1951 thì sát nhập vào Trường Dự bị đại học và Trường Sư phạm cao cấp, hoạt động ở vùng Tự do khu IV cho đến tận ngày hòa bình lập lại, năm 1954.

GS. Tạ Quang BửuGS. Tạ Quang Bửu
Ở Việt Bắc, vào các năm 1948-1949, GS. Nguyễn Xiển cũng mở một lớp Toán đại cương và có khoảng 15 học viên tham dự. Thời gian đầu, các học viên tự học lấy phần lý thuyết là chính, sau đó gửi bài làm về để thầy chấm. Lớp được tập trung tại xã Đại Điền, huyện Tam Nông, tỉnh Vĩnh Yên, dưới chân núi Tam Đảo. Năm 1949, khi Pháp tấn công lên Vĩnh Yên, học viên phải lánh vào hang đá, rồi rút về nhà. Lớp học tạm thời đình giảng.

GS. Lê Văn ThiêmGS. Lê Văn Thiêm
Cuối năm 1949, GS. Lê Văn Thiêm từ Paris bay về Bangkok, rồi xuyên qua rừng Campuchia, về bưng biền Nam Bộ, tham gia kháng chiến ở Nam Bộ. Giữa năm 1950, ông lặn lội đi bộ 6 tháng trời, theo giao liên vượt Trường Sơn ra chiến khu Việt Bắc. Đầu năm 1951, Chính phủ kháng chiến quyết định thành lập hai trường Khoa học cơ bản và Sư phạm cao cấp và cử GS. Lê Văn Thiêm làm hiệu trưởng cả hai trường này. Hai giáo sư Lê Văn Thiêm và Nguyễn Xiển đã đạp xe vào tận khu IV để tuyển sinh. Hai trường này được chính thức thành lập vào cuối năm 1951 ở Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Về sau cả hai trường đều được chuyển sang khu Học xá Trung ương, đặt ở một xã gần thủ phủ Nam Ninh, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Về Toán, sinh viên hai trường học chung dưới sự giảng dạy của các GS. Lê Văn Thiêm và Nguyễn Xiển (lý thuyết) và giáo viên Nguyễn Cảnh Toàn (phụ trách phần bài tập).

BCH Hội Toán học Việt Nam khoá 1 Hàng đầu từ trái: Hoàng Tuỵ (thứ 3), Nguyễn Thúc Hào (thứ 4), Lê Văn Thiêm (thứ 5), Nguyễn Cảnh Toàn (thứ 6), Nguyễn Đình Trí (thứ 7). BCH Hội Toán học Việt Nam khoá 1 Hàng đầu từ trái: Hoàng Tuỵ (thứ 3), Nguyễn Thúc Hào (thứ 4), Lê Văn Thiêm (thứ 5), Nguyễn Cảnh Toàn (thứ 6), Nguyễn Đình Trí (thứ 7).
Trường Khoa học cơ bản hoạt động được 2 năm (1952 và 1953) thì dừng. Còn trường Sư phạm cao cấp tiếp tục tuyển sinh khóa II và chuyển sang cơ sở mới của khu học xá vừa được xây dựng xong. Khóa II bắt đầu học từ năm 1954. Phụ trách dạy Toán có GS. Lê Văn Thiêm và các cán bộ giảng dạy Nguyễn Cảnh Toàn và Ngô Thúc Lanh. Sau khi Hà Nội được giải phóng (10/10/1954), trường Sư phạm cao cấp được chuyển về Hà Nội và tiếp quản cơ sở của trường Cao đẳng Khoa học ở vùng tạm chiếm.


Cuối năm 1954, chính phủ ra quyết định thành lập trường Đại học Sư phạm văn khoa do GS. Đặng Thai Mai làm hiệu trưởng và trường Đại học Sư phạm khoa học do GS. Lê Văn Thiêm làm hiệu trưởng, trên cơ sở sát nhập các trường: Sư phạm cao cấp ở Trung Quốc về, trường Sư phạm cao cấp và Dự bị đại học ở khu IV ra và trường Cao đẳng khoa học ở vùng tạm chiếm. Cùng với trường Đại học Y- Dược và trường Đại học Nông nghiệp, đó là những trường đại học đầu tiên của nước ta sau ngày hòa bình lập lại. Phụ trách giảng Toán có các GS. Lê Văn Thiêm và Nguyễn Thúc Hào cùng các cán bộ giảng dạy Nguyễn Cảnh Toàn, Khúc Ngọc Khảm và Ngô Thúc Lanh.

GS. Nguyễn Cảnh ToànGS. Nguyễn Cảnh Toàn
Trường Đại học Sư phạm khoa học chỉ tồn tại có 2 năm (1955- 1956) và đã đào tạo được 3 khóa. Khóa I gồm các sinh viên từ khu Học xá Trung ương về, từ khu IV ra và các sinh viên ở lại Hà Nội. Khóa này học hết 1955 đến đầu năm 1956 thì tốt nghiệp. Khóa II tuyển sinh từ đầu năm 1955 và thi tốt nghiệp vào hè năm 1956. Khóa III tuyển sinh vào hè năm 1955 và thi tốt nghiệp vào cuối năm 1956. Như vậy khóa I học hơn 2 năm, còn các khóa II và III chỉ học có 1 năm rưỡi. Tuy thời gian học ngắn, nhưng chương trình vẫn là chương trình 3 năm tinh giản, mỗi năm được học trong 6 tháng và không có nghỉ hè.

GS. Ngô Thúc LanhGS. Ngô Thúc Lanh
Sở dĩ phải đào tạo gấp rút như thế vì nhu cầu về cán bộ giảng dạy Toán, Lý, Hóa, Sinh cho các trường đại học về khoa học và kỹ thuật sắp mở là rất lớn và rất cấp bách. Trong khi đó, nguồn duy nhất cung cấp cán bộ giảng dạy cho các trường này chỉ trông chờ vào các sinh viên tốt nghiệp trường Đại học Sư phạm khoa học. Vì thế vào thời gian này, những sinh viên tốt nghiệp trường Đại học Sư phạm khoa học vào loại khá giỏi, đều được phân công về làm cán bộ giảng dạy ở các trường đại học mới mở. Những người còn lại thì được phân công về các trường phổ thông trung học, các trường bổ túc công nông và các trường bổ túc của quân đội. Tiêu chuẩn duy nhất để chọn cán bộ giảng dạy đại học lúc bấy giờ chỉ là năng lực của bản thân sinh viên đã tốt nghiệp.

Trong lịch sử phát triển của nền khoa học tự nhiên ở nước ta, trường Đại học Sư phạm khoa học, tuy chỉ tồn tại có 2 năm, nhưng đã có một vị trí cực kỳ quan trọng. Ngày nay nhìn lại, có thể thấy rằng tất cả các sinh viên tốt nghiệp loại khá, giỏi và được bổ nhiệm làm cán bộ giảng dạy ở các trường đại học hồi ấy đều đã trưởng thành. Nhiều người đã trở thành các cán bộ khoa học tài năng, những cán bộ khoa học đầu ngành, những cán bộ quản lý khoa học có uy tín.

Đầu năm 1956, hai trường Đại học Sư phạm văn khoa và Đại học Sư phạm khoa học đã nhập lại để rồi sau đó lại tách ra thành hai trường mới và hoàn chỉnh hơn là trường Đại học Tổng hợp Hà Nội và trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
"Cái thủa ban đầu đầy lưu luyến" của nền Toán học Việt Nam đã diễn ra như thế đó! 

Ngô Thúc Lanh (ĐHSP Hà Nội)Phạm Trà Ân (Viện Toán học Việt Nam)

BigSchool: Đây là bài viết đăng đã lâu được tìm lại ở Diễn đàn Toán học. Mong xác minh được văn bản đăng đầu tiên cùng thời gian ra đời của bài viết. Hy vọng các nhà Toán học Việt Nam bổ sung để có nhiều thông tin hơn về các gia đoạn phát triển của Toán học Việt Nam. Cảm ơn các tác giả của bài viết này.

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

141 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

102 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

127 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

95 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

61 lượt thi

Xem thêm

Bài giảng mới nhất

Ghi số tự nhiên

Ghi số tự nhiên

Nguyễn Sáng

Toán học - Lớp 6

Xem thêm