Ngôn ngữ và song ngữ ở trẻ

  • 23/10/2018 | 16:09 GMT+7
  • 1.684 lượt xem

Từ sự "bất an" của chính mình khi đọc các bài báo và xem trên TV, anh đã quyết định tìm hiểu để viết bài này. Với kết luận tóm tắt ở cuối bài, anh cũng đã bình tâm hơn và các bạn đang "bất an" cũng tìm ra được câu giải đáp cho mình.

Nếu ai đã từng đọc bài viết "Định hướng giáo dục con như vậy, liệu có đúng không?" của anh thì sẽ biết anh là người bố rất chú ý đến việc giáo dục con. Không chỉ anh thấy "bất an" mà thậm chí nhiều phụ huynh còn cảm thấy "hoang mang" không biết sự thật là thế nào khi thấy những phân tích một số trường hợp trẻ bị rối loạn kiểu tự kỷ. Xin chia sẻ bài viết của anh về vấn đề đang được sự chú ý của rất nhiều phụ huynh trẻ.

Tác giả Phan Thanh Giản Tác giả Phan Thanh Giản

Tôi không phải là chuyên gia ngôn ngữ, cũng không có bằng cấp về tiếng Anh, tôi chỉ cảm thấy bất an khi đọc các bài báo và xem trên TV. Thấy những gì được nói đến chưa đúng bản chất và có thể ảnh hưởng rất lớn cộng đồng. Tôi chỉ đơn thuần là một người bố và có tìm hiểu trước khi quyết định áp dụng với con mình. Nên tôi chỉ muốn chia sẻ những gì tôi tìm hiểu và những trải nghiệm của tôi với các con.

Tôi chia ra 2 phần:
Phần 1: Nói về QUÁ TRÌNH HỌC MỘT NGÔN NGỮ Ở TRẺ: Chỉ đơn thuần là cách thức một đứa trẻ học nói thế nào.
Phần 2: Nói về SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT ĐỨA TRẺ HỌC SONG NGỮ: Có thực sự là loạn ngôn khi học song ngữ và các vấn đề liên quan đến não bộ,... của trẻ. Ngôn ngữ tôi chọn cho con học song song là tiếng Anh với ngôn ngữ mẹ đẻ là tiếng Việt.
Tài liệu: Tôi sử dụng nguồn tài liệu từ Institute For Learning & Brain Sciences (I-LABS) thuộc ĐH Washington. và trong phạm vi bài này khi nói "HỌC NGÔN NGỮ" tức là học nói chứ không phải học viết chữ.

PHẦN 1: QUÁ TRÌNH HỌC MỘT NGÔN NGỮ Ở TRẺ

1. Thời điểm nhạy cảm nhất để tiếp thu ngôn ngữ.
Người ta nói MÙ CHỮ chứ không ai nói MÙ NÓI một ngôn ngữ nào cả, thời điểm học ngôn ngữ tốt nhất là từ 0-3 tuổi, giai đoạn này các nhà nghiên cứu gọi là "giai đoạn nhạy cảm nhất", càng lớn lên việc tiếp học một ngôn ngữ mới trở nên khó khăn hơn. Biểu đồ bên dưới cho thấy rằng bộ não trẻ đặc biệt phù hợp cho việc học ngôn ngữ. "Giai đoạn nhạy cảm" này là giai đoạn để tạo ra một đứa trẻ nói tiếng mẹ đẻ. Trong thời gian này, bộ não của trẻ sơ sinh trở nên chuyên biệt để nghe những khác biệt tinh tế giữa các âm thanh của các ngôn ngữ mà chúng nghe được, và nó sẽ trở thành ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng sau này (một người có thể có 2 ngôn ngữ mẹ đẻ). Trẻ có thể phát âm ngay từ khi sinh ra. Đến khi trẻ được 3 đến 4 tuổi, trẻ nói được những câu dài và phức tạp. Từ vài tuần tuổi trẻ có thể phát ra các âm như aaa…o….ooo... gọi là "COOS". Từ vài tháng tuôỉ trẻ có thể nói các từ như maaama, papa….. gọi là "Những tiếng bập bẹ kinh điển". Hơn 1 tuổi trở lên trẻ bắt đầu có thể nói các từ đơn và hơn 2,3 tuổi, trẻ có thể ghép từ và nói những câu phức tạp hơn. Đó là cách một bộ não của trẻ học một ngôn ngữ, sinh ra ở Việt Nam dù nghèo hay giàu thì một đứa trẻ được sống trong cộng đồng thì chắn chắn sẽ nói tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ.

Một nghiên cứu của I-LABS về thời điểm 0-33 tháng: https://goo.gl/Btizrw
Nguồn: Kuhl, 2010: Đây là khả năng tiếp thụ một ngôn ngữ mới của trẻ theo độ tuổi.Nguồn: Kuhl, 2010: Đây là khả năng tiếp thụ một ngôn ngữ mới của trẻ theo độ tuổi.

2. Trẻ tiếp thu ngôn ngữ bằng nguồn nào
TƯƠNG TÁC TRỰC TIẾP của trẻ với cha mẹ/ người chăm sóc có vai trò quan trọng bậc nhất trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Trong vài tuần đầu tiên của cuộc đời, cha mẹ là người cung cấp phần lớn đầu vào ngôn ngữ cho con. Tuy nhiên, theo thời gian, trẻ thích nghi và tương tác qua lại với cha mẹ. Chúng vừa sử dụng giao tiếp âm thanh nói và phi âm thanh để trao đổi qua lại với cha mẹ, ví dụ ánh mắt, chỉ trỏ và bập bẹ... đó là cách chúng tiếp thu và học ngôn ngữ.
Đúng 1 tuổi, trẻ không còn là người nhận đầu vào ngôn ngữ thụ động nữa. Chúng đã biết phát âm lại các với các âm tiết của ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Và lúc này trẻ bắt đầu đã có thể tự mình nói ra những lời đầu tiên của cuộc đời mình. Ví dụ là Papa, mama, hay iphone, ipad...
Biểu đồ cho thấy từ 0-3 tuổi từ nghe thụ động trẻ có thể thốt ra các lời đầu tiên và các câu phức tạp với người mà chúng giao tiếp.
Nguồn: The Institute for Learning & Brain Sciences (I-LABS): Mô tả quá trình tiếp thu thụ đông đến phát ra lời đầu tiên của con.Nguồn: The Institute for Learning & Brain Sciences (I-LABS): Mô tả quá trình tiếp thu thụ đông đến phát ra lời đầu tiên của con.

3. Số lượng và chất lượng của âm thanh làm đầu vào quyết định rất lớn.
Tiếp thu ngôn ngữ là một quá trình trải nghiệm và đóng một vai trò quan trọng cho sự phát triển ngôn ngữ của con. Cả chất lượng và số lượng ngôn ngữ mà trẻ em nghe thấy liên quan rất lớn đến sự phát triển của ngôn ngữ.
Có hiệu quả cao nhất vẫn là GIAO TIẾP TRỰC TIẾP, việc sử dụng nhiều từ, đặc biệt là từ mới với chất lượng của phát âm qua tương tác và trao đổi và vui chơi có tác dụng vượt trội, vì trẻ em là những người học tích cực. Một nghiên cứu cho thấy 1 đứa trẻ sống trong một gia đình có quan tâm con cái, trao đổi gia đình, có môi trường giao tiếp tốt, thì 1 đứa trẻ có thể nghe đến 30 triệu từ khi lên 3 tuổi. Cùng trong 1 hoàn cảnh có trẻ em nghe được ít hơn 2.000 từ mỗi ngày nhưng cũng có trẻ được nghe đến gần 29.000 từ mỗi ngày từ nhiều người khác nhau. Vì vậy chất lượng và số lượng sẽ quyết định trải nghiệm ngôn ngữ của con, nên việc chúng ta đồng hành cùng con, tiếp thu nhiều từ mới từ Youtube (iphone, ipad, TV....) cũng là một điều kiện rất cần thiết để tăng vốn từ và chất lượng từ.

4. Số lượng từ mà trẻ có thể nói được theo độ tuổi
Trẻ sẽ nói được từ đầu tiên trong cuộc đời là từ 10-15 tháng tùy trẻ. Một đứa trẻ trung bình chỉ biết hơn 30 từ khi chúng được 15 tháng tuổi. Vì vậy, chúng chỉ học khoảng 10 từ mới mỗi tháng. Hầu hết các từ trong từ vựng ban đầu của trẻ em đều đề cập đến những điều trẻ em thường gặp phải. Trẻ em nói tên của những người thân, đồ ăn hoặc đồ uống, bộ phận cơ thể, động vật, quần áo, đồ chơi và xe cộ. Hoặc các từ mô tả tính hiển như như ngày/đêm, các hành động (lên, xuống), hoặc hiệu ứng âm thanh (bùm, chíu). Từ vựng ở giai đoạn sơ sinh hầu như là rất giống nhau ở bất kỳ ngôn ngữ / quốc gia nào.
Sau khi trẻ em đã học được 50 từ đầu tiên, từ vựng của chúng thường bắt đầu phát triển với tốc độ nhanh. Sự tăng trưởng nhanh chóng về số lượng từ vựng này được gọi là "Bước nhảy vọt về từ vựng". Nó thường xảy ra nhất vào khoảng giữa năm con được 2 tuổi, nên chúng ta sẽ thấy con sẽ bi bô tối ngày ở lứa tuổi này.
10 -14 tháng có thể con không nói được từ nào, nhưng đến 19 tháng con có thể nói đến 100 từ! Và tốc độ tăng lên nhanh chóng ở giai đoạn "Bước nhảy vọt về từ vựng" từ tháng thứ 19.

5. Cách trẻ học ghép từ
Trẻ chỉ mất vài tháng để học phát âm từ đơn. Sau đó, trẻ bắt đầu học ghép 2 từ. Ghép hai từ của trẻ tương tự nhau trên các ngôn ngữ và các nền văn hóa. Trẻ ghép từ khi cha mẹ yêu cầu hoặc trẻ muốn mô tả một hành động gì đó ví dụ "Johnny ăn" hay "Johnny pee". Điều này cho phép trẻ thể hiện những ý tưởng phức tạp hơn. Thông thường, chiều dài câu của trẻ chậm tăng lúc đầu. Nhưng khoảng 24 đến 30 tháng tuổi, nó bắt đầu tăng nhanh hơn. Một số trẻ em cho thấy rõ ràng "bứt phá" trong chiều dài câu. Các câu khác của trẻ phát triển với tốc độ chậm hơn. Ví dụ ở tuổi thứ 3 Johnny có thể nói một câu dài 5-7 từ. Trong vài năm đầu đời, số lượng từ vựng của trẻ sẽ quyết định phần nào độ dài của câu. Có một đứa trẻ tạo ra nhiều từ khi lên 2 tuổi. Chúng có khả năng sẽ tạo ra những câu dài hơn năm 3.5 tuổi.

6. Lỗi ngữ pháp mà trẻ gặp
Trong quá trình học các quy tắc ngữ pháp, đôi khi trẻ em mắc lỗi. Một đứa trẻ có thể nói, "Johnny broke the toys." Trong tiếng Anh thì quá khứ và hiện tại là khác nhau về cách phát âm "break" và "broke", "Toy" và "toys”, trẻ sẽ mắc lỗi và kể cả sai thứ tự sắp xếp từ. Điều này vô cùng bình thường, sau khi đứa trẻ nghe chính xác của động từ vài lần, chúng sẽ tự điều chỉnh và thích nghi rất nhanh và lần sau sẽ sử dụng chính xác.
Bằng cách áp dụng các quy tắc ngữ pháp cho các từ mà trẻ đã được nghe, trẻ có thể ghép câu mà trước đây chúng chưa từng nghe bằng các vốn từ vừng và quy tắc ngữ pháp. Trẻ có thể thể hiện vô số ý tưởng và suy nghĩ. Nếu có con và để ý chúng, khi 3,5t bạn sẽ thấy con bạn áp dụng và thực hành đúng như vậy, Johnny là một ví dụ.

PHẦN 2: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT ĐỨA TRẺ HỌC SONG NGỮ

1. Phân loại trẻ học ngoại ngữ

Tùy vào môi trường, hoàn cảnh cụ thể, mỗi trẻ mà ta sẽ có những phân loại sau đây:
  • Trẻ học duy nhất 1 ngôn ngữ là tiếng mẹ đẻ: (Monolingual)
  • Trẻ học Song ngữ, cả 2 như tiếng mẹ đẻ (Simultanous Bilingual)
  • Trẻ học ngoại ngữ, sau khi đã biết tiếng mẹ đẻ (Sequential Bilingual)​
2. Ngôn ngữ mà trẻ sẽ có năng khiếu và chi phối
Chúng ta biết rằng ngôn ngữ là sản phẩm của sự trải nghiệm, cho dù một đứa trẻ đang học một hoặc hai ngôn ngữ. Trẻ em song ngữ thường trải nghiệm các ngôn ngữ khác nhau trong các ngữ cảnh khác nhau. Trẻ có thể nghe các ngôn ngữ khác nhau ở nhà và trường hoặc từ các thành viên khác nhau trong gia đình của trẻ.
Một nghiên cứu theo dõi trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi, được cho học cả tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh. Nghiên cứu tìm thấy mối quan hệ giữa số lượng từ mà trẻ sơ sinh nghe và nói theo từng loại ngôn ngữ. Trẻ sơ sinh nghe nhiều tiếng Anh hơn trước khi chúng lên 1 tuổi có thể nói tiếng Anh tốt hơn so với đứa trẻ đã biết đi. Và cũng tương tự như vậy với tiếng Tây Ban Nha.
Trải nghiệm sẽ xác định ngôn ngữ nào trở thành ngôn ngữ chi phối hoặc thông thạo nhất của trẻ. Nhiều yếu tố xác định ngôn ngữ chi phối của trẻ. Bao gồm chất lượng và số lượng mà trẻ được trải nghiệm đối với từng ngôn ngữ, bao gồm cả độ tuổi lẫn ngữ cảnh mà trẻ được tiếp cận ngôn ngữ.
Ngôn ngữ chi phối có thể thay đổi theo thời gian. Một đứa trẻ dành hầu hết thời gian nói với mẹ tiếng Việt cho đến khi lên 3. Đứa trẻ này có thể sẽ sử dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ chi phối. Nhưng sau đó trẻ đi học một trường học nói tiếng Anh. Ngôn ngữ chi phối sẽ có thể thay đổi sang tiếng Anh. Điều này bình thường và cho thấy ngôn ngữ đó là một sản phẩm của sự trải nghiệm.

3. Giai đoạn tốt nhất để học ngoại ngữ
Theo nghiên cứu có một giai đoạn được gọi là "Giai đoạn nhạy cảm" để học một ngôn ngữ thứ 2. Và việc học ngôn ngữ thứ hai sẽ trở nên vô cùng dễ nhất trong giai đoạn này. Giai đoạn vàng này là thời điểm mà sự phát triển của bộ não của trẻ đặc biệt sẵn sàng để đón nhận một kỹ năng cụ thể. Giai đoạn để trẻ học được các âm thanh của ngôn ngữ là thời gian trong năm đầu tiên của cuộc đời đến 3 tuổi. Sẽ trở nên khó khăn hơn để học một ngôn ngữ mới khi chúng lớn dần lên và già đi.
Khi trẻ được sinh ra, trẻ sơ sinh có thể phân biệt âm thanh của tất cả các ngôn ngữ trên thế giới. Trẻ học nói 1 thứ tiếng sẽ phân biệt tốt hơn các trẻ song ngữ cho đến khoảng 6-8 tháng tuổi. Trẻ nói 1 thứ tiếng được nghe nhiều hơn về ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Đến 10-12 tháng tuổi trẻ con nói 1 thứ tiếng sẽ nói rất giỏi và nhanh với tiếng mẹ đẻ của mình. Nhưng chúng sẽ mất một số khả năng phân biệt giữa các âm thanh của tiếng nước ngoài.
Trẻ em song ngữ cũng sẽ nói tốt ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng, không những một mà 2 ngôn ngữ mẹ đẻ. Nhưng chúng cần có một khoảng thời gian nhạy cảm mở rộng, giai đoạn nhạy cảm mở rộng. Song ngữ nhận diện âm thanh ngoại ngữ lâu hơn vì não chúng phải xử lý 2 ngôn ngữ. Thường xuyên tiếp xúc với nhiều hơn một ngôn ngữ thay đổi cách thức não của trẻ phát triển so với tiếp xúc một ngôn ngữ và có một chút lâu hơn. Đây không phải là một sự chậm trễ hay LOẠN NGÔN NGỮ gì cả mà não cần có thời gian để thích nghi. Trong thực tế, song ngữ sẽ giúp phát triển một số lợi thế về nhận thức của trẻ mà nghiên cứu khác sẽ nói đến.

4. Chiến lược hoạt động của não bộ trẻ so với đơn ngữ và song ngữ
Trẻ nói đơn ngữ và song ngữ, não bộ cũng sẽ sử dụng các chiến lược khác nhau để học và phát triển. Khoảng 18 tháng tuổi, trẻ mới biết đi sẽ học từ vựng rất nhanh. Trẻ em đơn ngữ lần đầu tiên học từ vựng, trẻ cho rằng một đối tượng chỉ có thể có một tên DUY NHẤT. Ví dụ một đứa bé học đơn ngữ, chúng đã được học từ "GIÀY", khi chúng ta hỏi "Hãy tìm cái NÓN", thì đứa trẻ cho rằng đồ vật chỉ có thể có một cái tên Duy nhất, vì trẻ đã biết GIÀY nên để học từ NÓN thông qua quá trình loại bỏ từ đã đã biết rồi. Trẻ em song ngữ nhanh chóng biết rằng cùng một đối tượng có thể có nhiều hơn một tên. Ví dụ: "GIÀY" cũng là "SHOES" bằng tiếng Anh. Cách thức não hoạt động theo cách mỗi một vật chỉ có 1 tên duy nhất không phải là chiến lược hoạt động tốt cho bộ não của trẻ học song ngữ.
Học hai ngôn ngữ giúp nâng cao nhận thức của trẻ về các tính chất và cấu trúc ngôn ngữ khác nhau của trẻ. Nhận thức ngôn ngữ này cũng làm cho việc học một ngôn ngữ thứ ba dễ dàng hơn nhiều.

5. Sự tăng trưởng vốn từ của đơn ngữ và song ngữ
Trẻ em song ngữ chia thời gian cho việc xử lý hai ngôn ngữ. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ như thế nào?
Biểu đồ bên dưới là từ một nghiên cứu so sánh sự phát triển từ vựng của trẻ em song ngữ và đơn ngữ theo thời gian. Các trẻ em song ngữ ở đây đều là song ngữ đồng thời (Simultanous bilingual), tức học hai ngôn ngữ đồng thời từ lúc mới sinh. Độ tuổi của trẻ trong tháng là ở cuối biểu đồ, từ 0-30 tháng. Bên trái là số lượng từ trẻ em có thể nói được. Dòng màu vàng cho thấy sự phát triển vốn từ vựng bằng tiếng Tây Ban Nha của trẻ song ngữ. Đường màu đỏ cho thấy sự phát triển của vốn từ vựng tiếng bằng Anh của trẻ song ngữ. Dòng màu xám cho thấy sự phát triển vốn từ vựng bằng tiếng Anh của trẻ em đơn ngữ.
Nhìn vào các dòng song ngữ màu đỏ và màu vàng. Mỗi dòng nằm dưới dòng màu xám, đơn sắc. Nhưng mỗi dòng chỉ phản ánh một phần kiến ​​thức từ vựng của trẻ em song ngữ riêng biệt của từng ngôn ngữ. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta gộp vốn từ vựng của tiếng Tây Ban Nha và tiếng Anh của trẻ lại? Dòng màu xanh lá cây đứt quãng thể hiện số lượng từ vựng tổng hợp (tiếng Tây Ban Nha + tiếng Anh) của một trẻ em song ngữ. Đường màu xanh lá cây chồng lên gần như hoàn hảo với đường màu xám. Khi chúng ta đếm số từ vựng của hai ngôn ngữ , song ngữ và đơn ngữ là gần như bằng nhau ở 22 tháng tuổi. Nhưng ở độ tuổi 30 tháng tổng số lượng từ vựng mà trẻ con song ngữ là nhiều hơn trẻ học đơn ngữ.
Nguồn: Hoff và cộng sự, 2012Nguồn: Hoff và cộng sự, 2012

6. Các cột mốc quan trọng
Một số người tin rằng trẻ em học song ngữ sẽ gặp các nguy cơ chậm trễ ngôn ngữ, loạn ngôn ngữ. Nhưng chưa có bất kỳ một nghiên cứu đầy đủ nào nói về vấn đề này.
So sánh trẻ học song ngữ đồng thời với các bạn đơn ngữ ở cùng độ tuổi và môi trường. Bất kể trẻ nhóm song ngữ đang học bao nhiêu thứ tiếng đi nữa, thì trẻ vẫn nói những từ đầu tiên vào khoảng 12 tháng tuổi. Và từ đầu tiên của trẻ song ngữ có thể là một hoặc cả hai ngôn ngữ mà chúng được tiếp cận. Nó phụ thuộc vào trải nghiệm tương tác của trẻ với mỗi ngôn ngữ mà chúng được tiếp thu. Việc học từ vựng và ngữ pháp ở nhóm song ngữ không gây ra vấn đề lớn gì cho sự phát triển ngôn ngữ và ngữ pháp so với trẻ đơn ngữ. Các trẻ em song ngữ bắt đầu kết hợp các từ vựng để tạo câu giai đoạn 18 tháng tuổi. Đến 3-4 tuổi, trẻ có thể tạo ra những câu phức tạp hơn và đa dạng hơn vì cấu trúc ngữ pháp và từ vựng nhiều hơn.
Trẻ học ngoại ngữ (Sequential bilingual), tức là trẻ đã biết tiếng mẹ đẻ rồi mới học ngoại ngữ, thì cách học ngôn ngữ của não bộ cũng khác. Trẻ em đã biết một ngôn ngữ nhưng phải học một ngôn ngữ mới ví dụ đã biết tiếng Việt giờ sẽ học thêm tiếng Anh. Não trẻ em sử dụng các chiến lược khác nhau để học một ngôn ngữ mới đó. Lúc đầu, một số trẻ chỉ có thể quan sát, thu thập thông tin một cách lặng lẽ về ngôn ngữ mới. Các trẻ khác có thể tiếp tục giao tiếp bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của chúng mà không nói ngôn ngữ mới. Hoặc trẻ em có thể sử dụng các quy tắc của ngôn ngữ mẹ đẻ và áp dụng cho ngôn ngữ mới. Việc này được gọi là dịch chuyển ngôn ngữ (language transfer). Ví dụ trẻ nói tiếng Anh là "I have an orange ball" và khi trẻ học tiếng Việt, trẻ có thể áp dụng quy tắc tiếng Anh và nói là “Con có một màu cam trái banh”. Điều này là vô cùng bình thường. Trong tiếng Anh, tính từ (màu da cam) đến trước danh từ (bóng), trong khi ngược lại là không đúng cho tiếng Việt. Trẻ sẽ ngừng thực hiện dịch chuyển chuyển ngôn ngữ khi trẻ trở nên quen thuộc hơn với ngôn ngữ mới bằng trải nghiệm.

7. "Ba rọi - code mixing" hay còn gọi là trộn từ.
Một trẻ em song ngữ có thể trộn các ngôn ngữ lại trong một câu mà chúng nói ra, ví dụ "Con muốn ăn fish". Điều là là bình thường và được gọi là "Code Mixing". Nghiên cứu cho thấy đây không là vấn đề gì cả. Ngay cả khi nói kiểu "ba rọi - code mixing" kia thì trẻ vẫn hiểu hết tất cả những gì người đối diện nói. Ví dụ, đứa trẻ nọ chủ yếu sử dụng tiếng Việt và tiếng Anh ở nhà. Nhưng ở trường, trẻ chủ yếu sử dụng tiếng Hoa để phù hợp với ngôn ngữ của giáo viên và đồng nghiệp của mình.
Trẻ em song ngữ có thể sử dụng kiểu "ba rọi - code mixing" khi trẻ không biết từ vựng trong ngôn ngữ mà chúng hiện đang nói. Nếu chúng biết từ đó chúng tự nhiên điều chỉnh một cách tự nhiên. Trẻ em song ngữ hiếm khi phá vỡ các quy tắc ngữ pháp của một trong hai ngôn ngữ khi chúng nói dạng "ba rọi - code mixng". Kiến thức ngôn ngữ của trẻ song ngữ khá phức tạp!
Việc dùng "ba rọi- code mixing" không có nghĩa là sự phát triển một trong số các ngôn ngữ của chúng có vấn đề hoặc không có khả năng phân biệt các ngôn ngữ khác nhau. Trong thực tế, ngày nay ngay cả người lớn nói song ngữ cũng sử dụng hình thức "ba rọi - code mixing" này! Đây là một chiến lược hiệu quả mà trẻ em và người lớn song ngữ sử dụng để hỗ trợ giao tiếp. Tôi hay dùng "Mở cho tôi cái file này" - đây cũng là một kiểu code mixing.

8. Sự phát triển của bộ não song ngữ
Điều gì xảy ra trong não, khi một đứa trẻ học hai ngôn ngữ? tiếp xúc với hơn 1 ngôn ngữ làm thay đổi cấu trúc của não bộ. Chức năng điều hành ở não giúp chúng ta lập kế hoạch, tập trung sự chú ý, giải quyết vấn đề và chuyển đổi giữa các tác vụ. Tại I-LABS, họ kiểm tra và so sánh việc xử lý não bộ của trẻ liên quan đến phần phát âm ở trẻ song ngữ và đơn ngữ, mang các em bé 11 tháng đến phòng thí nghiệm với cha mẹ. Một bé nói đơn ngữ tiếng Anh, và 1 bé song ngữ Tây Ban Nha - Anh, và sử dụng máy MEG để quét sóng não bằng cách phát hiện những thay đổi trong từ trường. Trẻ nghe một dòng âm thanh như tiếng của ‘da’, một số âm thanh đặc trưng riêng của tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha và một số âm thanh phổ biến cho cả hai ngôn ngữ này. Nhìn vào bộ não, họ phát hiện ra rằng ở tuổi 11 tháng, bộ não của các bé đơn ngữ đã được hình thành chuyên xử lý âm thanh chỉ tiếng Anh và không nhạy cảm với tiếng Tây Ban Nha. Não của trẻ sơ sinh học song ngữ được hình thành để xử lý âm thanh cho cả hai thứ tiếng, Tây Ban Nha + tiếng Anh. Một phát hiện quan trọng khác là so với trẻ đơn ngữ, trẻ song ngữ có não trước hoạt động mạnh mẽ hơn. Từ những ngày đầu tiên của cuộc sống, trẻ sơ sinh song ngữ chuyển đổi qua lại giữa hai ngôn ngữ khác nhau và điều này có thể liên quan đến hoạt động gia tăng trong các lĩnh vực não liên quan đến chức năng điều hành.
Vùng não liên quan đến Chức năng điều hành có liên hệ với trẻ song ngữ khi nghe các ngôn ngữ khác nhauVùng não liên quan đến Chức năng điều hành có liên hệ với trẻ song ngữ khi nghe các ngôn ngữ khác nhau

Các vùng não liên quan cũng hoạt động mạnh khi trẻ song ngữ nghe các âm thanh của các ngôn ngữ khác nhauCác vùng não liên quan cũng hoạt động mạnh khi trẻ song ngữ nghe các âm thanh của các ngôn ngữ khác nhau

Trẻ song ngữ có phản ứng ở não trước mạnh hơn các trẻ đơn ngữ.Trẻ song ngữ có phản ứng ở não trước mạnh hơn các trẻ đơn ngữ.

9. Linh hoạt trong nhận thức của trẻ song ngữ
Tính linh hoạt trong nhận thức là khả năng chuyển đổi nhanh giữa các tác vụ hoặc quy tắc khác nhau, chơi trò chơi chọn màu theo từ này sẽ cho thấy sự linh hoạt của trẻ song ngữ.
Với hầu hết chúng ta việc nhìn vào cột 1 và cột 2 ở hình dưới thì nhìn cột 1 sẽ dễ dàng hơn, nhưng với cột 2 để hiểu từ và không bị chi phối bởi màu của từ sẽ làm ta khó khăn hơn, với trẻ song ngữ thì xử lý dễ dàng hơn.
Thử nhìn cột 1, cột 2 để hiểu từThử nhìn cột 1, cột 2 để hiểu từ

10. Lợi thế về nhận thức và văn hóa của trẻ song ngữ
So với đơn ngữ, song ngữ có xu hướng hoạt động tốt hơn trên các tác vụ như như ảnh màu trên. Điều này có thể là do song ngữ liên tục thực hành việc chuyển đổi giữa các quy tắc của hai ngôn ngữ. Đơn ngữ có thể cải thiện tính linh hoạt nhận thức của mình với việc thực hành. Có những lợi ích nhận thức khác liên quan đến song ngữ. Trẻ 6 tháng tuổi song ngữ có hệ thống bộ nhớ linh hoạt hơn so với các bạn cùng lớp đơn ngữ. Lợi thế này tiếp tục phát huy trong suốt phần còn lại. Một số nghiên cứu cho thấy rằng song ngữ có thể giúp trì hoãn sự suy giảm liên quan đến tuổi trong các khả năng như sự linh hoạt và trí nhớ nhận thức.
Ngoài ra song ngữ còn giúp một đứa trẻ có thể hiểu văn hóa đa dạng hơn, ví dụ một đứa trẻ nói cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh sẽ am hiểu về văn hóa, lịch sử ở cả nước Việt Nam và nước Anh, Mỹ... nơi mà ngôn ngữ đó dùng làm tiếng mẹ đẻ qua các trải nghiệm.

11. Hỗ trợ trẻ học song ngữ
Nghiên cứu cho thấy rằng có lợi ích cho song ngữ sẽ có lợi hơn đơn ngữ, Làm thế nào chúng ta có thể hỗ trợ trẻ phát triển song ngữ. Tốt nhất là thông qua chất lượng và số lượng từ làm đầu vào bạn cung cấp cho con, điều này đúng với cả trẻ học một hoặc nhiều ngôn ngữ, trẻ em song ngữ cần có chất lượng đầu vào cao ở cả hai ngôn ngữ mà chúng đang học. Khuyến khích những người chăm sóc như cha mẹ sử dụng ngôn ngữ, mà họ cảm thấy thoải mái nhất. Bằng cách đó, người chăm sóc có thể cung cấp đầu vào chất lượng cao để giúp trẻ học. Nói chung, người chăm sóc cung cấp đầu vào chất lượng cao bằng cách thu hút trẻ trong các tương tác qua lại. Chăm chú và giúp đỡ trẻ sẽ giúp kết nối các từ vựng mới với các vật thể. Trẻ sơ sinh học tốt nhất khi người chăm sóc/ cha mẹ nói bằng các giọng điệu phóng đại, rõ ràng và gây chú ý. Trẻ lớn hơn sẽ học tốt nhất khi bạn đặt câu hỏi mở, sử dụng từ mới và tham gia vào các cuộc hội thoại vui tươi, các trò chơi. Các thiết bị như youtube, ipad, iphone, TV là phương tiện để những người chăm sóc cùng chơi và giúp đỡ trẻ để kết nối, giải thích trong thời gian cho phép giảm thiểu tác hại về mắt và sinh lý, đều là các công cụ hữu ích.

12. Kết luận tóm tắt
Não trẻ được tạo ra để thích nghi cho việc học ngôn ngữ, vì vậy trẻ em dễ học ngôn ngữ thứ hai dễ dàng hơn ở tuổi sơ sinh. Điều này làm cho thời thơ ấu trở thành một thời điểm quan trọng để hỗ trợ sự phát triển song ngữ của trẻ. Qua giai đoạn này, trẻ sẽ chỉ còn một cách học ngoại ngữ duy nhất là theo phương pháp người lớn tiếp cận hiện nay với nhiều khó khăn.
Hãy nhớ rằng song ngữ không gây ra sự chậm trễ hay rối loạn ngôn ngữ nào. Đó không phải là vấn đề đáng quan tâm! Có rất nhiều lợi ích của việc học nhiều hơn 1 ngôn ngữ. Song ngữ giúp chức năng điều hành (Executive function) của não hoạt động tốt và linh hoạt hơn.
Việc học và trải nghiệm ngôn ngữ được hỗ trợ trong 3 năm đầu đời quyết định kết quả ngôn ngữ của trẻ. Nói cách khác, số lượng và chất lượng đầu vào của một ngôn ngữ là rất quan trọng. Điều này luôn đúng cho dù một đứa trẻ đang học một, hai hoặc nhiều ngôn ngữ hơn.
Tùy vào từng hoàn cảnh của từng gia đình và của trẻ, chúng ta có thể bắt đầu giúp trẻ tiếp cận một ngôn ngữ thứ 2 dù song ngữ như mẹ đẻ hay là học ngoại ngữ khi đã biết tiếng mẹ đẻ luôn là điều có ích cho con. Tuy nhiên cách thức giúp con và thời gian dành cho con, học cùng con mới là điều quyết định.

Phan Thanh Giản
 
BigSchool: Chúng tôi rất mong nhận được các bài viết trao đổi của các chuyên gia về vấn đề này để chúng ta có được khẳng định thật khoa học về vấn đề liên quan tới việc học ngoại ngữ sớm của trẻ.


 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

47 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

45 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

65 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

70 lượt thi

Xem thêm