Giáo dục có cần đến hình phạt hay không?

  • 01/10/2021 | 19:21 GMT+7
  • 4.262 lượt xem

Vừa qua trên báo chí và mạng xã hội có những ý kiến về việc sử dụng hình phạt trong giáo dục nói chung, trong đó có trong nhà trường và trong gia đình. Xin chia sẻ với các bạn bài viết của một giảng viên khoa Tâm lý giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội.

Sử dụng hình phạt có phải là giáo dục con???

Dù không để tâm đến những bài báo thiếu hiểu biết, thiếu căn cứ về giáo dục con, nhưng nếu nó đã tạo nên một dư luận không lành mạnh trong xã hội thì mình không đồng tình. Xin chia sẻ quan điểm về việc sử dụng hình phạt trong giáo dục con, liệu nó có làm con "nên người" như người ta vẫn nghĩ?
Mình đã được đọc bài "The Difference Between Discipline and Punishment" (các bạn click để có thể đọc bản gốc) quá hay nên mình có sử dụng một số luận điểm từ bài báo này, cùng các nghiên cứu khác mà mình đồng cảm để trao đổi với mọi người.
ThS. NCS. Nguyễn Thuý QuỳnhThS. NCS. Nguyễn Thuý Quỳnh

️NHẬN DIỆN: BẠN ĐANG PHẠT HAY ĐANG GIÁO DỤC CON?

Bông và Sóc đã tranh cãi nhau về bút chì màu suốt cả buổi chiều. Bông đẩy Sóc ngã và cả hai ngày càng gay gắt. Sóc lấy bút chì màu quăng khắp phòng, một cuộc xung đột nảy lửa chưa có dấu hiệu dập tắt.

"Cả hai đứa, dừng lại ngay! Hôm nay các con KHÔNG ĐƯỢC phép ra ngoài! Từ nay bố/mẹ cũng sẽ không cho đứa nào dùng bút chì màu nữa!” – Đó là phản ứng phổ biến của các bố mẹ, nó được gọi là HÌNH PHẠT. Vậy: Hình phạt có thể NGĂN CHẶN hành vi ngay lúc này, nhưng nó không DẠY cho Bông và Sóc biết những kĩ năng cần thiết để lần sau nếu rơi vào trường hợp này chúng phải cư xử như thế nào cho đúng đắn. Hệ quả là: ấm ức của Bông và Sóc vẫn còn nguyên, mâu thuẫn vẫn còn nguyên, và cộng thêm sự ức chế vì bị tước bỏ quyền lợi (không được sử dụng bút chì, không được phép ra khỏi phòng).
Phân xử thế nào với các con?Phân xử thế nào với các con?

️PHẠT là gì?

"Phạt" (Punish) theo nghĩa gốc (tiếng Latinh) là làm cho bị "mất mát".
Cơ sở tâm lí học của việc sử dụng hình phạt là Lí thuyết hành vi. Theo lí thuyết này, phạt là một hình thức "củng cố" để đối tượng lặp lại hành vi (với củng cố tốt: phần thưởng) hoặc tránh lặp lại hành vi (với củng cố không tốt: hình phạt).
- PHẠT là áp đặt những gì con không thích/không muốn/sợ để lần sau con không tái phạm.
- PHẠT là tước bỏ những quyền lợi của con do những sai phạm mà con mắc phải.
- PHẠT có thể được thực hiện qua nhiều hình thức: hình phạt cơ thể (đánh, tát, bắt lao động…); hình phạt lời nói (mắng, nhiếc, dọa nạt…); hình phạt tước bỏ (không được đi chơi, không không được xem ti vi, không được phần thưởng…)
Cho dù bố mẹ (thầy cô) đang sử dụng hình phạt hay kỉ luật, tôi tin rằng mục đích cuối cùng của chúng ta là đang giáo dục con, đang dạy con cách cư xử sao cho đúng đắn. Vậy, giữa việc sử dụng hình phạt với giáo dục có sự khác nhau như thế nào (mặc dù ranh giới của nó khá mong manh và dễ làm cho chúng ta hiểu lầm)?
Đã có nhiều cách phạt mà bố mẹ dành cho conĐã có nhiều cách phạt mà bố mẹ dành cho con

️PHẠT CÓ PHẢI LÀ GIÁO DỤC?

Sử dụng hình phạt KHÔNG phải là giáo dục, bởi vì:
1. Phạt thường có tính chất tình huống, xảy ra khi con ĐÃ có hành vi sai. Như vậy, việc người lớn sử dụng hình phạt với trẻ em thường trong trạng thái bị động. Trong khi đó, giáo dục trẻ là một hành trình dài và có tính tự giác (chủ động) chứ không phải tự phát (nhất thời).
2. Hình phạt là một cách cố gắng thay đổi hành vi trong tương lai của trẻ em bằng cách khiến chúng phải "trả giá cho những sai lầm của mình" thay vì "học từ sai lầm".
Không một người lớn nào trưởng thành mà không trải qua những sai lầm từ tuổi ấu thơ. Một bài học sẽ trở nên có giá trị nếu đứa trẻ biết cách đứng lên từ sai lầm đó mà sự tự tin và lòng tự trọng vẫn được giữ nguyên, đó mới là giá trị đích thực của giáo dục.
3. Phạt cho phép bố/mẹ hoặc thầy/cô KIỂM SOÁT hành vi của trẻ và QUYẾT ĐỊNH kết quả của chúng mà không có tính chất CHỈ DẪN.
Khi đưa ra hình phạt, chúng ta thường giả định rằng hành vi con vừa làm là "xấu" hoặc "sai".
Sau khi sử dụng hình phạt, trẻ có một "bản đồ" trong đầu về những việc mình được làm và không được làm, còn ý nghĩa của hành vi đó và cách cư xử lâu dài trong những trường hợp tương tự (nhưng phức tạp hơn nhiều lần) thì hình phạt không cung cấp. Hệ quả của điều này đó là trẻ em học cách cẩn thận để lần sau "KHÔNG BỊ BẮT GẶP" thay vì "SỬA ĐỔI" hành vi.
4. Phạt cho phép dập tắt hành vi ngay tức thời, nhưng lại để lại hậu quả là những cảm xúc tiêu cực (lo lắng, sợ hãi, xấu hổ, tổn thương, oán giận…) nhiều hơn những cảm xúc tích cực (trong đa số trường hợp là không).
Một đứa trẻ luôn sống trong mê cung giữa việc làm sai và đúng sẽ dần mất đi tính tự chủ và sự tự trọng đích cực. Trong tương lai, chúng cũng sẽ đi theo tấm "bản đồ" đó và rất dễ sa ngã vì cuộc sống đâu chỉ có hai từ "Đúng" và "Sai"???
5. Giáo dục trong nhà trường có câu: "Người giáo viên là người dùng nhân cách để tác thành nhân cách”. Mọi hình thức kỉ luật (chứ không phải hình phạt) đều chỉ có tác dụng nếu nó đến từ sự tâm huyết và trái tim của người thầy. Cho nên từ lịch sử xa xưa, chưa có một nhà giáo dục nào khẳng định PHẠT LÀ MỘT PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC HỌC SINH cả!
 
Đứng trước hơn 200 trẻ em, thiếu niên hư, nhà giáo dục vĩ đại A.X. Macarenko đã luôn luôn nhấn mạnh vào sợi chỉ đỏ NHÂN VĂN mà giáo dục các em nên người.Cho đến tận cùng những quan điểm của mình, ông vẫn nhấn mạnh rằng kỉ luật là không thể thiếu cho mọi trường học và tổ chức, nhưng đó nhất định không phải là thứ kỉ luật hà khắc, độc đoán như kỉ luật trong quân đội và pháp luật. Bởi vì “Roi vọt chỉ làm cho trẻ em thêm ghét nhà trường”! (Cần hiểu roi vọt theo một nghĩa rất rộng).
 A.S. Makarenko ((1888-1939)  - Bậc thầy về giáo dục học sinh cá biệt A.S. Makarenko ((1888-1939) - Bậc thầy về giáo dục học sinh cá biệt
Ở nhà bạn (hay lớp bạn dạy) là bao nhiêu trẻ em hư? Và bạn nghĩ rằng phạt có thể làm cho trẻ học được điều gì đó? PHẠT CHỈ LÀM CHO HÀNG RÀO NGĂN CÁCH GIỮA TRẺ VỚI BỐ MẸ (THẦY CÔ) THÊM CHẮC CHẮN. Và bên kia hàng rào, đứa trẻ không bao giờ làm theo lời "kẻ địch". Nếu chúng làm theo, chẳng qua vì miễn cưỡng để khỏi bị… phạt tiếp!
5. Giáo dục ở nhà thì không thể nào áp dụng phương pháp kỉ luật như ở trường và ngoài xã hội.
Trong gia đình, cha mẹ giáo dục con bằng tình yêu thương, bằng con đường tập nhiễm. Con cái học từ chính lời ăn tiếng nói, cách cư xử của cha mẹ hằng ngày, bằng cách đối nhân xử thế của cha mẹ với những người xung quanh. Không phải lúc con hư, con vi phạm thì gọi con ra và dạy bảo, áp dụng hình phạt thì mới là lúc bố mẹ giáo dục con. Đó là lí do vì sao bố mẹ thường hay than phiền rằng: "Bố mẹ đã dạy đi dạy lại con rằng… mà tại sao con không nhớ?"
️️
Kết luận: PHẠT KHÔNG PHẢI LÀ GIÁO DỤC!

Những ai cho đến tận hôm nay còn nghĩ rằng phạt là giáo dục, hẳn là họ đang bất lực trong giáo dục con hay học trò của họ mà thôi! Và tệ hại hơn, so sánh môi trường gia đình với môi trường xã hội, nghĩ rằng ở nhà phải có kỉ luật nghiêm khắc, phải cứng rắn thì ra đời con mới cứng rắn được, mới không vi phạm được thì đó là sai lầm!
Nhà là tổ ấm, là nơi con người được trở về với bản ngã, với những gì là mộc mạc, nguyên sơ nhất của mình. Đừng vì hình phạt, đừng vì những gì mà người lớn cho là Đúng, Sai mà cướp đi tuổi thơ ngọt ngào cùng những nụ cười của con!
 
Các bạn có thể đọc thêm rất nhiều nghiên cứu hay về sự khác nhau giữa kỉ luật với phạt.
 
ThS.NCS. Nguyễn Thuý Quỳnh
Giảng viên khoa Tâm lí giáo dục, trường ĐHSP Hà Nội
 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

134 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

102 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

126 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

94 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

61 lượt thi

Xem thêm

Bài giảng mới nhất

Ghi số tự nhiên

Ghi số tự nhiên

Nguyễn Sáng

Toán học - Lớp 6

Xem thêm