Đôi điều về chương trình phổ thông 2018 môn Ngữ Văn và sách giáo khoa môn Tiếng Việt

  • 30/10/2020 | 06:24 GMT+7
  • 7.807 lượt xem

Một bài viết khá thấu đáo về Chương trình Ngữ văn 2018 và sách giáo khoa Tiếng Việt của PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo - Trưởng khoa Giáo dục tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Mời các thầy cô dạy tiểu học và các bạn quan tâm cùng đọc.

PGS. TS. Đỗ Xuân ThảoPGS. TS. Đỗ Xuân Thảo
Gần đây, khi nhận xét về SGK Tiếng Việt lớp 1 có một số ý kiến chưa phân định rõ sự khác nhau giữa Chương trình và Sách giáo khoa. Vì vậy, để làm rõ vấn đề này, với tư cách là một trong những tác giả xây dựng Chương trình GDPT tổng thể và Chương trình GDPT môn Ngữ văn 2018, mình có đôi lời giải thích:

1. Chương trình Giáo dục phổ thông nói chung, chương trình GDPT môn Ngữ văn nói riêng do một tập thể các nhà khoa học biên soạn. Chương trình 2018 được biên soạn trong hơn 2 năm và công bố vào tháng 12 năm 2018 nên gọi là CT 2018. Chương trình Ngữ văn 2018 sau khi biên soạn xong đã xin ý kiến của các chuyên gia văn học và ngôn ngữ; lấy ý kiến của tất cả các sở, các trường, nhất là của các nhà khoa học thuộc các Đại học Sư phạm trong cả nước. Bước tiếp theo, chương trình đã công khai trên mạng và đăng tải trên báo chí trong khoảng thời gian từ 45 đến 60 ngày để xin ý kiến công luận. Sau khi sửa chữa, bổ sung CT phải thông qua thẩm định. Hội đồng quốc gia thẩm định CT trải qua 3 lần. Sau khi Hội đồng Quốc gia lần thứ ba thông qua, chương trình được mới kết luận để lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo ký quyết định ban hành.

2. Một trong những điểm quan trọng của chương Ngữ văn nói riêng, chương trình GDPT 2018 nói chung là CT mở. Nhằm phục vụ cho chủ trương 1 CT nhiều SGK, vì thế chương trình chỉ nêu lên MỤC TIÊU; NHỮNG YÊU CẦU CẦN ĐẠT về bốn năng lực ĐỌC, VIẾT, NÓI và NGHE; phần NỘI DUNG, chương trình chỉ nêu một số nội dung cốt lõi của mỗi lớp, mỗi cấp bao gồm những nội dung cơ bản về Kiến thức tiếng Việt, Kiến thức văn học và Gợi ý ngữ liệu. Như vậy, việc dạy thế nào, bắt đầu từ đâu, sắp xếp kiến thức ra sao, kết cấu bài dạy và việc lựa chọn ngữ liệu thế nào?… hoàn toàn do tác giả các bộ sách giáo khoa quyết định. Tuy nhiên, dù các bộ SGK có cách triển khai rất khác nhau, nhưng tất cả đều phải hướng đến mục tiêu và đáp ứng được các yêu cầu cần đạt mà CT đã nêu.

Theo đó, mục tiêu và yêu cầu cần đạt của môn Tiếng Việt lớp 1 từ xưa tới nay đều có điểm thống nhất là: học hết lớp 1, HS biết đọc, biết viết (bên cạnh kĩ năng nói và nghe). Tuy nhiên, với phần lớn trẻ em người Việt học tiếng Việt thì vấn đề cơ bản là học cách dùng chữ viết để ghi lại âm thanh (kí mã âm thanh) với một hệ thống từ ngữ mà các em đã biết trước khi đến trường. Bởi vậy, việc tổ chức các bài dạy của SGK cũng như phương dạy học Tiếng Việt ở lớp 1 phải thoả mãn yêu cầu bằng cách nhanh nhất giúp học sinh làm quen với hệ thống tín hiệu mới là chữ viết để các em mau chóng sử dụng hệ thống tín hiệu này một cách hiệu quả trong học tập và giao tiếp.

Với yêu cầu này, có thể coi mục tiêu đặc biệt cần đạt của môn Tiếng Việt lớp 1 là chữ viết. Làm chủ được chữ viết, học sinh mới có thể biết đọc (giải mã văn tự ghi âm) để đọc SGK, tài liệu tham khảo, ghi chép bài giảng của thầy cô, từ đó có điệu kiện học tốt hơn các môn khác trong chương trình.
Muốn biết đọc, biết viết tiếng Việt, các em phải được học tất cả các âm - chữ cái ghi âm và hệ thống vần, học cách ghép vần trong tiếng Việt. Ghép vần để tạo thành tiếng, thành từ và tạo câu (thậm chí văn bản ngắn) phục vụ giao tiếp ở những mức độ nhất định tuỳ thuộc vào số lượng âm, vần các em đã học.
Vì thế CT bao giờ cũng dành nhiều thời lượng cho việc học đọc, học viết này. Sau mục tiêu biết đọc, biết viết mới đến việc giúp HS phát triển vốn từ, làm quen với những hiểu biết sơ giản về thế giới xung quanh mình thông qua các bài đọc.

Có thể nói yêu cầu trên là chung cho tất cả các CT học tiếng mẹ đẻ của mọi quốc gia. Nhưng biên soạn SGK và tổ chức dạy học thế nào để đạt được MỤC TIÊU và NHỮNG YÊU CẦU ấy là rất khác nhau đối với từng bộ sách. Chẳng hạn, về tốc độ dạy âm, vần có bộ sách chỉ tập trung trong học kì 1 để sang học kì 2, học sinh có thể tiếp xúc với các bài tập đọc theo chủ đề; có những bộ sách dạy kĩ hơn phần âm, vần nên đến giữa học kì 2, học sinh mới đọc bài đọc hiểu hoàn chỉnh.

Về ngữ liệu gợi ý, số lượng văn bản ở mỗi kiểu loại khác nhau, tuỳ theo yêu cầu cần đạt của chương trình ở từng lớp, nhóm lớp. Danh mục bao gồm văn bản mới và văn bản đã, đang được sử dụng trong SGK hiện hành (có sự phân bổ cho phù hợp với yêu cầu cần đạt ở mỗi lớp) nhằm đảm bảo kế thừa và đổi mới. Ở nhóm các lớp 1, 2 và 3 danh mục ngữ liệu gợi ý gồm các truyện, văn xuôi và thơ (mỗi thể loại khoảng 20 văn bản hoặc trích đoạn ). Ví dụ, tiêu biểu cho thể loại truyện, văn xuôi có: Bông cúc trắng (Truyện cổ Nhật Bản), Chú lính chì dũng cảm (Truyện cổ Andersen), Con quạ thông minh ( J La Fontaine), Cô bé quàng khăn đỏ (Truyện cổ Grim), Hồ Gươm (Ngô Quân Miện), Không nên phá tổ chim ( Quốc văn giáo khoa thư)… Tiêu biểu cho thể loại thơ có: Anh đom đóm (Võ Quảng), Bàn tay cô giáo (Nguyễn Trọng Hoàn), Cái Bống ( ca dao Việt Nam), Cái trống trường em (Thanh Hào), Cánh cam lạc mẹ (Ngân Vịnh), Cánh cửa nhớ bà (Đoàn Thị Lam Luyến), Đi học ( Minh Chính), Gió từ tay mẹ ( Vương Trọng), Hoa nắng ( Trương Nam Hương), Quả ngọt cuối mùa (Võ Thanh An)… Hệ thống ngữ liệu trên chỉ là những gợi ý, việc tuyển chọn ngữ liệu cho từng bài học, từng chủ đề tuỳ thuộc vào quá trình tổ chức dạy học của từng bộ sách nhằm thoả mãn các yêu cầu cần đạt mà chương trình đã đề ra.

Tuy nhiên, việc chọn ngữ liệu cho các bài dạy Tiếng Việt lớp 1, với bất kì bộ sách nào cũng phải đảm bảo các nguyên tắc sau:
(1) Ngữ liệu không được chứa tiếng có âm, vần chưa học.
(2) Ngữ liệu có tần suất các tiếng có chứa âm vần cần ôn luyện ở tiết học đó nhiều nhất có thể.
(3) Ngữ liệu cần vào được hiện thực hoá trong bối cảnh sử dụng để trẻ có thể nhanh chóng biết cách sử dụng âm, vần đã học vào tình huống giao tiếp.
(4) Hệ thống ngữ liệu phân bố theo quy định về tỉ lệ giữa văn bản văn học và văn bản thông tin. Trong văn bản văn học lại phải đảm bảo sự phân bổ tỉ lệ giữa văn bản truyện (cổ tích, ngụ ngôn, truyện tranh, đoạn văn miêu tả) và văn bản thơ (bài thơ, đoạn thơ, bao gồm cả đồng dao …).
(5). Ngữ liệu phải đảm bảo độ dài quy định, ví như: Truyện và đoạn văn miêu tả miêu tả khoảng 90 đến 130 chữ; Thơ khoảng 50 đến 70 chữ; Văn bản thông tin khoảng 90 chữ
(6). Ngữ liệu phải hợp với tâm lý của trẻ lớp 1, nghĩa là từ ngữ vừa có phải có ý nghĩa tích cực lại đảm bảo tính thú vị, hấp dẫn
(7). Việc chọn ngữ liệu phải đảm bảo tính thẩm mĩ, có giá trị nhân văn và có tính đến yếu tố vùng miền…
Với ngần ấy nguyên tắc thì việc chọn ngữ liệu cho các bài đọc với tác giả soạn SGK lớp 1 quả là không đơn giản, nhất là với những bài học trong giai đoạn đầu học Âm - chữ ghi âm và vần. Vì người viết sách sẽ luôn phải lập một “ma trận” để chọn đúng tiếng / từ có chứa âm vần trẻ đã học. Tình hình này dẫn đến những câu gượng ép, những đoạn mà người đọc cho là ngây ngô. Kiểu như: Bờ đê có cỏ, bò bê no nê; Bố có bể cả, Hà có cá cờ…

Việc đưa nguyên tắc "Ngữ liệu không được chứa tiếng có âm, vần chưa học” lên hàng ưu tiên số 1 là hoàn toàn hợp lí. Việc này phù hợp với quá trình thụ đắc ngôn ngữ của trẻ khi học tiếng mẹ đẻ. Vì đọc ở lớp 1 phải là hoạt động “giải mã văn tự ghi âm” như đã phân tích ở trên (ngược với viết là “kí mã âm thanh”) thực chất là trẻ phải hiểu được một cách thấu đáo, tường tận những gì đã thu nhận, chứ không đơn giản là "xướng" lên theo cô như cách "đọc" ở trường mẫu giáo. Nếu không đưa nguyên tắc này lên hàng ưu tiên, chúng ta sẽ lại lặp lại sai lầm như với cuốn sách Tiếng Việt lớp 1 thời kì đầu cải cách giáo dục (thập niên 80 của thế kỉ XX) do tác giả Nguyễn Thị Nhất là chủ biên. Cuốn sách Tiếng Việt 1 CCGD này thất bại do những sai lầm trong quan điểm lựa chọn ngữ liệu. Sách lấy quan điểm "trực giác toàn bộ" kèm theo tư tưởng “bất học thi vô dĩ ngôn” làm tôn chỉ. Câu nói "bất học thi vô dĩ ngôn" được tác giả soạn sách hiểu là "không học thơ văn thì không học được ngôn ngữ" - ở đây là học vần. Và từ cách hiểu "không học thơ văn thì không học được ngôn ngữ", các tác giả soạn sách đã đưa ra nguyên tắc "học văn" trước rồi mới "học vần". Nghĩa là cứ cho trẻ tiếp xúc với những câu văn có lời hay ý đẹp bằng cách nhìn sách rồi “đọc” theo cô như kiểu học hát ở mẫu giáo. Sau đó từ câu khoá, tách ra từ khoá, tiếng khoá rồi “lòng thòng" theo sơ đồ hình quả trám mà tách ra âm hoặc vần cần học. Ví như muốn dạy vần "ong", câu khoá sẽ là "long lanh đáy nước in trời", tách ra từ khoá "long lanh", rồi tách ra tiếng khoá "long"; sau đó theo sơ đồ hình quả trám mà tách ra vần "ong" để dạy đọc và viết vần "ong".

Thực ra khi áp dụng nguyên tắc này, các tác giả đã hiểu không đúng câu "bất học thi vô dĩ ngôn". Câu này có hai cách hiểu: (1) Nghĩa rộng được hiểu trong trong mối tương quan với các câu khác: "Bất học thi vô dĩ ngôn. Bất học lễ vô dĩ lập. Nhân nhi bất học kì do chính tường diện nhi lập” (Không đọc sách biết lấy gì để nói. Không học lễ lấy gì để lập thân. Người không học thì như đứng úp mặt vào tường); (2) Nghĩa hẹp hơn thì từ "Thi" trong câu nói ấy là Kinh Thi - 诗经 - một bộ tổng tập thơ ca vô danh của Trung Quốc, gồm cả ca dao, dân ca và nhã nhạc triều đình - chứ không phải là "thơ văn" nói chung (vì còn có dị bản "Bất học Thi, vi dĩ ngôn" mà chữ Thi viết hoa được cho là của Khổng Tử). Nên ở câu này Khổng Tử muốn nhắc nhở các học trò của mình, muốn học giao tiếp, cư xử thì phải coi trọng kho tàng văn học tích luỹ từ bộ sách kinh điển Kinh Thi, chứ không hề có ý răn dạy học trò phải học thơ văn trước rồi mới đến học ngôn từ. Mặt khác, vì quá "duy mĩ" khi tập trung vào việc tuyển chọn những câu thơ, câu văn có lời hay ý đẹp cho trẻ "đọc" rồi mới phân tích ra âm, vần cần học; vô hình trung sách đã kéo dài tiến trình đọc, khiến trẻ học vẹt… Và cái giá phải trả là sau cả năm lớp 1, trẻ thao thao bất tuyệt những câu văn hay, bay bổng mà việc đọc và viết đúng nghĩa thì "dậm chân tại chỗ", khiến cuốn sách sau khoảng 10 năm triển khai với mấy lần chỉnh sửa đã phải "khai tử".

3. Có thể nói, điểm mới của CTGDPT 2018 là chuyển chuyển từ Dạy học định hướng nội dung sang Dạy học phát triển phẩm chất và năng lực. Dạy học định hương nội dung tập trung trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn học sinh biết những gì? với cách tiếp cận chủ yếu dựa vào cấu trúc nội dung học vấn của khoa học bộ môn nên nặng về lí thuyết, tính hệ thống và thường mang tính "hàn lâm". Dạy học phát triển năng lực tập trung trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn học sinh có thể làm được gì từ những điều đã biết? với cách tiếp cận không chỉ quan tâm đến chất liệu (kiến thức, kĩ năng, thái độ) mà chú ý nhiều hơn đến cách thức, phương pháp giúp học sinh không chỉ mở mang tri thức mà còn hiểu và biết cách tìm ra tri thức đó, biết tri thức đó giúp được gì cho mình trong cuộc sống hàng ngày và trong tương lai…

Việc chuyển hướng dạy của CTGDPT 2018 là một bước tiến quan trọng theo hướng xã hội hóa, cập nhật với xu thế quốc tế. Trên bước đường thay đổi ấy sẽ gặp nhiều va vấp, những sai sót là khó tránh khỏi trong quá trình tiếp cận và triển khai không chỉ ở khâu biên soạn SGK mà còn ở quá trình tổ chức dạy và học, quá trình kiểm tra đánh giá kết quả người học…

PGS. TS. Đỗ Xuân Hảo

BigSchool: PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo sinh ngày 30/11/1963 tại Hà Nam. Thời THPT, ông học ở trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định. 21 tuổi, ông tốt nghiệp khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội, sau đó được giữ lại làm giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học. Năm 33 tuổi, Đỗ Xuân Thảo bảo vệ Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học và được phong hàm Phó giáo sư năm 43 tuổi. Ông từng xa quê giảng dạy ở Campuchia và Nhật Bản. Tháng 3/1998, ông Đỗ Xuân Thảo bay sang Nhật Bản giảng dạy tại trường Đại học Osaka. Một năm sau đó, vợ ông là bà Phan Hồ Điệp bay sang đất nước mặt trời mọc và hạ sinh bé Đỗ Nhật Nam vào năm 2001 tại đây. Tên Nhật Nam chất chứa tình hữu nghị giữa hai nước. Đến năm 2004, gia đình ông bà hồi hương.
Gia đình hạnh phúc của PGS. TS. Đỗ Xuân ThảoGia đình hạnh phúc của PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo
Ngày 20/9/2017, Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội đã kí Quyết định số: 7779/QĐ-ĐHSPHN điều động và bổ nhiệm PGS.TS. Đỗ Xuân Thảo - Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng thường xuyên - giữ chức vụ Trưởng khoa Giáo dục Tiểu học, nhiệm kì 2017 - 2022.
GS.TS. Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng trường ĐHSP Hà Nội trao quyết định bổ nhiệm cho PGS.TS. Đỗ Xuân Thảo. GS.TS. Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng trường ĐHSP Hà Nội trao quyết định bổ nhiệm cho PGS.TS. Đỗ Xuân Thảo.
Một điều khá thú vị là PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo có những cuốn sách đồng tác giả với người vợ của mình.
"Đứa con tinh thần" của hai vợ chồng PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo"Đứa con tinh thần" của hai vợ chồng PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo
Ngày 31/10/2014, thần đồng nhỏ tuổi Đỗ Nhật Nam vinh dự được là đại biểu châu Á phát biểu tại hội nghị Khoa học Giáo dục TDExKID (Mỹ) với chủ đề khoa học về nụ cười. Bố mẹ Nhật Nam không được trực tiếp xem con trai phát biểu, nhưng luôn theo dõi mọi cử chỉ của con qua Youtube đã có những chia sẻ xúc động. 

PGS.TS Đỗ Xuân Thảo đã khiến nhiều người cảm động bởi bức thư gửi con trai:

"Khi nhìn thấy bảng điện tử của chương trình truyền trực tiếp từ Hội nghị TED hiện lên dòng chữ Do Nhat Nam, bố mẹ vỡ òa trong niềm hạnh phúc và tự hào. Giây phút đó, bố chỉ biết nghẹn ngào.

Có gì như là nỗi nhớ thương dâng lên vời vợi. Không nhớ, không thương sao được cái thằng con trai lồng ngồng của bố. Mấy ngày trước khi tham gia báo cáo, con cứ bồn chồn. Con bảo, ước gì con có thể gửi thư trả lời cho BTC Hội nghị rằng, sẽ có tên bố mẹ trong danh sách những khách mời tham gia. Hôm trước nhắn tin cho bà Jo, bà ấy bảo hy vọng sẽ được gặp bố mẹ trong ngày con báo cáo ở Hội nghị Khoa học Giáo dục TED.

Đọc tin nhắn của con và của bà Jo, bố thương lắm, thương lắm con à! Đường xa vạn dặm, bố không còn có thể với tay là được thấy con như lúc con ở nhà nữa. Không còn mở mắt ra là được thơm con, từ ngón chân lên tới tận đỉnh đầu. Không được ôm con thật chặt, cà bộ ria mép lởm chởm của bố lên má con non tơ, phúng phính. Và không được rong ruổi tháp tùng con qua các cuộc thi, mà mỗi cuộc thi với con cứ nhẹ nhàng như cơn gió thoảng, như một viên kẹo ngọt ngào. 

Ngày con phát biểu, đúng vào ngày lễ Halloween. Nếu được tham gia vào lễ hội đó, chắc bố sẽ hóa trang thêm đôi cánh thiên thần. Mặc kệ mọi người cười ông già lẩm cẩm, bố cứ làm thế. Bởi đơn giản một điều, khi có đôi cánh thiên thần, bố sẽ bay vèo đến cạnh con. Để ôm con thật chặt bằng hết sức lực của bố. Để thơm con một miếng. Ngon lành hơn thơm má người tình. Và để nhìn con, dài như hơi thở. Cho bõ nỗi nhớ nhung, bõ ngày tháng đợi chờ, bồn chồn da diết…

Có gì như là niềm tự hào. Tự hào quá ấy chứ. Cái thằng con trai tồ tẹt của bố vượt xa cả bố về độ tự tin, sự mạnh dạn, lưu loát và luôn đủ bản lĩnh làm chủ các cuộc chơi. Người ta nói: "Con hơn cha là nhà có phúc".

Khi thấy con xuất hiện để trình bày, báo cáo trước hàng nghìn bạn bè quốc tế, bố đã rơm rớm nước mắt. Lúc ấy, bố thầm khấn cảm tạ trời đất tổ tiên đã ban cho bố chữ Phúc.

Ông nội con, người hiền lành đến độ như cả cuộc đời chỉ biết thở và cười đã luôn dạy bố rằng, mỗi con người được sinh ra trên cuộc đời này là một chữ Phúc nhỏ và khi người nào đem lại được niềm vui cho mọi người thì tích được chữ Phúc lớn. Con đã ít nhiều làm được điều đó. Bản thân con, đã mang đến cho bố chữ Phúc lớn. Bố không tự hào sao được.

Có gì như là nỗi rưng rưng. Rưng rưng lắm chứ. Con vượt xa ngàn dặm tít tắp ở tuổi 13. Ở cái tuổi “Ăn chưa no, lo chưa tới” ấy, con đã nhanh chóng vượt lên nỗi nhớ, vượt lên những rào cản về văn hóa, về địa lý để hòa nhập với cuộc sống mới. Ngày con bước chân đi xa, tâm trạng bố rối bời. Đêm nào bố cũng nằm mơ thấy khuôn mặt con đầm đìa nước mắt. Khi tỉnh dậy thì hóa ra nước mắt bố thấm ướt nhoèn trên gối. Bố sợ con buồn, sợ con cô đơn, sợ con bỡ ngỡ, sợ con lạc lõng. Nhưng rồi, trái với nỗi lo sợ của bố, con lúc nào cũng cười toe, lúc nào cũng trêu chọc bố mẹ mỗi lần gọi về nhà để khỏa lấp nỗi trống vắng, nỗi nhớ nhà. 

Con cứ luôn miệng hỏi: "Bố có dùng cái phích nước con mua tặng bố không? Bố có dùng cái bút có chữ Dallas con mua tặng bố không?". Bố hiểu, con sợ bố lo buồn, sợ bố trống trải nên con hỏi vậy để nhắc bố rằng, con luôn bên bố, bằng cách này hay cách khác. Con trai yêu của bố, tất nhiên là bố nâng niu những thứ con mua tặng như những báu vật tinh thần. Bố như ông già tỉ mẩn, chiều nào khi đi làm về, việc đầu tiên là với lấy cái phích con mua tặng để pha trà. Bố cho trà vào chầm chậm, đổ nước sôi chầm chậm và ngồi bó gối chờ trà ngấm.

Trong lúc đó, bố trò chuyện với cái phích, như thể bố đang được nói chuyện với con. Pha chè an thần vào phích con mua, bố cảm thấy như mình sẽ ngủ tốt hơn. Đấy, bố chỉ dựa vào những điều đơn giản đó để khỏa lấp nỗi nhớ. Thế nên khi nhìn thấy hình ảnh của con được cùng lúc truyền đi khắp toàn cầu, bố rưng rưng lắm chứ. Bố cứ chạm tay vào cái màn hình để như được chạm vào nụ cười con tươi rói, chạm vào ánh mắt, chạm vào da thịt con. Chạm vào trong nỗi rưng rưng, lắng đến sâu sa tình cha con da diết.

Có gì như là sự cảm động dâng trào. Cảm động quá! Bởi bố biết, để có được những phút giây phát biểu trước hội nghị, ngoài công sức của con còn là sự gom góp yêu thương của biết bao nhiêu người đã lo cho con, vui với con, thương yêu con, tin tưởng con. Là cô Dung, chú Tim luôn động viên, giúp con lên ý tưởng. Không quản đường sá xa xôi, chú Tim nghỉ làm để đưa con tham gia hội nghị. Là thầy cô, bạn bè ở trường Saint Paul luôn nói với con rằng, Việt Nam tuyệt vời. Là bà Jo, người hàng xóm nhân hậu, tốt bụng, hàng tối nhắn tin chúc con sẽ ngủ ngon và đón một ngày mới với thật nhiều niềm vui. Là các bác, các cô, các chú ở quê nhà luôn gửi những dòng tin yêu thương, động viên chúc mừng con từ những thành công nhỏ nhất...

Tất cả những điều đó mang lại cho con một sự trải nghiệm tuyệt vời. Trải nghiệm về tình thương yêu. Để con có thể bước đi một cách mạnh mẽ dưới ánh mặt trời. Để con dù rời xa vòng tay bố mẹ vẫn ấm áp trong sự bao bọc của tình người đậm đà, sâu nặng. Vậy nên, bố cảm động lắm lắm con à!

Và có gì như là niềm vui. Bài phát biểu của con lần này có chủ đề Khoa học về nụ cười. Trong đó, con tìm hiểu các cơ chế của não bộ xem tại sao và bằng cách nào mà người ta lại cười. Sau đó, con kể câu chuyện của riêng con về những cảm nhận mà nụ cười mang lại, về cơn gió thoảng dịu dàng đưa hạt giống đến nơi đất lạ để ươm mầm xanh, khiến "Đất lạ hóa tâm hồn".

Bố vui lắm, bố cười lên để xem những điều con kiến giải về nụ cười có đúng không nhé. Và bố cười to đây con: "Ha, ha, ha, ha". Quả thực đúng như vậy con à. Bố thấy xung quanh tràn ngập ánh sáng hạnh phúc. Và đặc biệt bố thấy con hiện ngay bên bố. Lúc con cười mủm mỉm. Lúc con cười giòn tan. Lúc con cười sảng khoái. Lúc con cười pha chút phụng phịu, dỗi hờn… Bố đều thấy hết.

Con ơi! Con có biết không, đối với những người làm cha mẹ, nụ cười của đứa con là món quà vô giá từ cuộc sống. Học Vật lý chắc con biết, trong mỗi ngôi nhà, người ta làm cột thu lôi để thu nhận sấm sét, để giữ cho căn nhà được bình yên trước những vần vũ của đất trời. Đối với bố, nụ cười tươi tắn của con, chính là cột thu lôi đó. Bằng khả năng đặc biệt của mình, nó thu vào đó những buồn nản, mệt mỏi, những nỗi lo sợ, những cơn giận dữ, những điều phiền trách, nóng nảy….

Bố nhớ lần đầu tiên, khi con vừa mới lọt lòng, bố khẽ gọi tên con và nắm vào bàn tay con nhỏ bé, bố thấy con mỉm cười với bố. Mẹ thì cứ cho rằng bố tưởng tượng ra vì con vừa lọt lòng, sao đã biết cười được. Nhưng mẹ không hiểu đâu, có một sợi dây kỳ diệu đã nối con với bố, chẳng khác gì sợi dây rốn nối con với mẹ. Sợi dây của tình máu huyết cha con thiêng liêng chảy trong từng tế bào, trong từng nhịp đập con tim nối con và bố. Nên con gửi nụ cười ngay trong phút giây đầu tiên gặp mặt bố cũng dễ hiểu thôi phải không con.

Và rồi, từng giờ, từng khắc con lớn lên, bố đều được hưởng trọn vẹn nụ cười trong trẻo. Cái thằng con trai của bố, may mắn thay, lại rất hay cười. Mỗi lúc con đi học, đi chơi về, lúc con học bài, con xem phim… hay chỉ là khi con ở trong bếp với mẹ, nhà mình lúc này cũng ăm ắp tiếng cười của con. Nó làm tim bố mềm dịu lại, trong mênh mang thương yêu lên ngôi. Nụ cười con làm gió bão tan trong tích tắc, làm mưa nhẹ hạt dịu dàng cho bố mỗi khi đường xa gánh mỏi. Như thế, nó chẳng phải là cột “thu lôi” là gì con nhỉ.

Con à, bố đã đọc cho con nghe Nhị thập tứ hiếu ngay từ khi con còn nhỏ xíu. Trong sách đó có nhân vật Lão Lai. Lão Lai già khú đế mà vẫn diễu trò cho mẹ vui. Ông già ấy giả vờ té ngã như con nít để mẹ được cười. Lúc đó, con đã ôm cổ bố cười to và nói: "Bố ơi, khi nào bố mẹ già, con sẽ làm trò cho bố mẹ cười như thế nhé".

Bố đã cười phá lên và trêu con: "Ôi chao, bố tưởng tượng cái thân hình ục ịch này mà vờ té ngã thì ai mà không cười được cơ chứ".

Nói vậy nhưng bố lại lẳng lặng quay đi lau nước mắt vì cảm động trước tình con trong như pha lê... Con ơi, nụ cười của người già dù là mù lòa, nghễnh ngãng, dù là móm mém đều đẹp lắm, đẹp như cả thế gian gom thu lại trong đó. Ấy không phải là nụ cười vì tiền bạc, vì quyền bính thế gian. Đó đơn giản chỉ là nụ cười của hạnh phúc khi được sum vầy, được ở bên con cháu. Vì thế nên nó đẹp và an nhiên đến vô cùng.

Và con. Bố cảm động biết bao, bởi ngay từ khi con còn nhỏ xíu, từng việc con làm, từng điều con nói đều chỉ với mong muốn mang lại thật nhiều nhiều nụ cười và niềm vui cho bố mẹ.

Bài phát biểu khoa học về nụ cười của con, bởi vậy đã thành đóa hoa hàm tiếu sáng trong nở rực rỡ trong lòng bố.

Bố chúc mừng con trai vì những trải nghiệm đẹp đẽ về tình thương yêu và về những nụ cười rạng rỡ con tặng cho bố mẹ. Bố hòa điệu cười, hòa niềm vui cùng con, con trai vô cùng yêu thương của bố nhé".
PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo trong ngày kỷ niệm 35 năm Khoa Giáo dục tiểu họcPGS. TS. Đỗ Xuân Thảo trong ngày kỷ niệm 35 năm Khoa Giáo dục tiểu học

 

BigSchool xin cảm ơn bài viết của PGS. TS. Đỗ Xuân Thảo và chúc gia đình của Thầy luôn tràn ngập hạnh phúc!

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

133 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

102 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

125 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

94 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

61 lượt thi

Xem thêm

Bài giảng mới nhất

Ghi số tự nhiên

Ghi số tự nhiên

Nguyễn Sáng

Toán học - Lớp 6

Xem thêm