Đề thi Ngữ văn - tranh luận thú vị về so sánh con người và robot trong sáng tác

  • 14/01/2019 | 07:16 GMT+7
  • 2.283 lượt xem

Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia đã bắt đầu và đề thi môn Văn được dư luận khen là một sự đổi mới thực sự, nhất là một đề thi dành cho học sinh giỏi. Trong đề thi có bàn tới sức mạnh của con người so với những "cỗ máy" công nghệ.

Trước hết chúng ta cùng đọc đề thi:

Đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Văn năm 2019Đề thi học sinh giỏi quốc gia môn Văn năm 2019

Xin chia sẻ bài viết của cô giáo Trịnh Thu Tuyết về đề thi này.

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết, THPT Chu Văn An, Hà NộiCô giáo Trịnh Thu Tuyết, THPT Chu Văn An, Hà Nội

CON NGƯỜI HAY ROBOT?

Lâu lắm mới được đọc một đề văn mới mẻ, độc đáo, tạo ra tình huống cho trò thoả sức thể hiện cái tôi riêng - khó, mà không khô cứng bởi những vấn đề lý luận màu xám như thường thấy trong đề thi học sinh giỏi quốc gia. 
Cả hai câu nghị luận xã hội và nghị luận văn học đều mang đậm chất nhân văn khi hướng tới sự đề cao Bản Ngã (câu 1) và vai trò cá tính sáng tạo của nhà văn trong quá trình sáng tác (câu 2)!
Gạch nhanh tạm mấy ý cho các trò vừa về tới nhà xem qua nhé!

Câu nghị luận xã hội:

"Hãy để tâm đến những tiếng nói nội tâm nhỏ bé nhưng bền vững trong bạn hơn là những tiếng ồn ào, náo loạn từ bên ngoài."

1/ Giải thích khái niệm
- Những tiếng nói nội tâm nhỏ bé nhưng bền vững bên trong: chính là những suy nghĩ, xúc cảm, quan niệm riêng của mình về cuộc sống, về con người, về chính bản thân. 
- Những tiếng ồn ào, náo loạn từ bên ngoài: là những suy nghĩ, xúc cảm, quan niệm... của mọi người xung quanh về những vấn đề có thể mình cùng quan tâm.
2/ Lí giải vấn đề:
2.1/ Những tiếng nói bên trong mình:
+ Nhỏ bé: vì chỉ là quan niệm của cái tôi cá nhân, không mang tính đại diện cho cộng đồng. 
+ Bền vững: vì là quan niệm cá nhân, là kết quả của những suy xét, trải nghiệm cá nhân, ít bị chi phối và xung đột bởi nhiều quan niệm, nhiều góc nhìn như các quan niệm trong cộng đồng.
+ Cần được để tâm, coi trọng: vì là kết quả những trải nghiệm, cách sống, cách nghĩ của chính mình, nếu coi nhẹ nó mà thay đổi theo thời thế, theo sự chi phối của những quan niệm bên ngoài, con người sẽ không còn là chính mình, đánh mất chính mình! 
2.2/ Những tiếng nói bền ngoài:
+ Ồn ào, náo loạn: vì là các quan niệm của đám đông, luôn hàm chứa những mâu thuẫn, xung đột, những thay đổi, khúc xạ, trái chiều...
+ Không thể bỏ qua tiếng nói cộng đồng, dư luận, nhưng vì đó là những quan niệm của người khác, không phải của mình, vì luôn xung đột, biến đổi, trái chiều... nên chỉ nên coi như những quan niệm để tham khảo, giúp bản thân tự điều chỉnh, bổ sung cho quan niệm của mình mà không thay đổi theo một cách hồ đồ, nóng vội. 
3/ Bàn luận:
- Cần đủ trí tuệ, bản lĩnh để tự tin vào quan niệm của chính mình
- Cần đủ sự cầu thị để biết lắng nghe và tiếp nhận những quan niệm đúng đắn.
- Cần đủ lòng bao dung để chấp nhận sự khác biệt!

Câu nghị luận văn học:

1. Đặc trưng của văn chương: 
- Đó là lĩnh vực sáng tạo của cái tôi, cái duy nhất, không lặp lại, và ngoại trừ những vấn đề của in ấn hay soạn thảo văn bản..., quá trình sáng tạo dù thời nào cũng luôn chỉ thuộc về con người! 
- Văn chương là sản phẩm của tư duy/ xúc cảm của con người, tư duy có thể lập trình, nhưng xúc cảm luôn chỉ thuộc về con người! 
2. Chứng minh qua thực tế sáng tạo văn học:
- Cùng một đề tài, mỗi tác giả có hướng khai thác, cảm nhận, góc nhìn, và cách thể hiện khác nhau! Đó là điều không công nghệ nào có thể thay thế! 
- Cùng một tác giả, một đối tượng thẩm mĩ, nhưng vẫn có những sản phẩm văn chương khác nhau, do sự trải nghiệm, tâm thế, hoàn cảnh sáng tác...
- Do vậy, cá nhân mỗi nhà văn, với trải nghiệm, tài năng, trí tuệ...riêng sẽ tạo ra cá tính sáng tạo cho văn chương, tạo nên những sản phẩm tinh thần mang giá trị thẩm mĩ không lặp lại, bởi sự lặp lại là cái chết của văn chương!
- Có thể dẫn lời Nam Cao: "Văn chương không cần đến những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho. Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có" —> Đặc trưng này khiến sáng tạo văn chương mãi mãi là độc quyền của con người!

TRANH LUẬN VỀ SO SÁNH CON NGƯỜI VỚI ROBOT

Tranh luận đã nổ ra ngay dưới bài viết. Đó là tranh luận giữa cô giáo Trịnh Thu Tuyết và cô giáo Trần Thị Lam.

Cô giáo Trần Thị Lam: Rô bốt có thể cạnh tranh với con người về mặt sáng tạo, ít nhất là chưa, nhưng chúng rất gần gũi. Khi công nghệ AI phát triển với tốc độ đáng sợ như vậy, pháo đài dường như không thể xuyên thủng của chúng ta - sự sáng tạo - đang dần trở nên giống với một bức tường đá không ổn định và đổ nát hơn chúng ta nghĩ. Emily Howell, một chương trình máy tính được viết bởi David đối tác vào những năm 1990, đã viết nhạc của riêng mình. Cô ấy có khả năng tạo ra hàng trăm ngàn sonata mỗi ngày, trên thực tế. Khi được nghe bằng đôi tai chưa được huấn luyện, âm nhạc Emily, có thể hoàn toàn không thể phân biệt được với các tên tuổi lớn như Mozart và Bach. Điều tương tự có thể được nói cho các công việc sáng tạo khác như họa sĩ và nghệ sĩ nói chung.
(Cô giáo có chia sẻ bài viết về thông tin trên)

Cô giáo Trần Thị Lam, THPT Chuyên Hà TĩnhCô giáo Trần Thị Lam, THPT Chuyên Hà Tĩnh

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: Cô nghĩ dù công nghệ tinh vi tới đâu, những xao xác, trăn trở, những xúc cảm là nó mà không phải nó, những ngậm ngùi cay đắng hoặc hạnh phúc..., không trí tuệ robot nào có thể thay thế con người!

Cô giáo Trần Thị Lam: Em nghĩ là khó có thể xác quyết trong tương lai trí tuệ thông minh sẽ phát triển đến mức nào nên khẳng định con người mãi mãi độc quyền e hơi chủ quan cô ạ. Nhưng cho dù máy móc có thể sáng tác văn chương, làm thơ hay viết nhạc thì vẫn luôn có chỗ cho con người phải không cô!

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: Khi con người giữ vị trí "luôn có chỗ" bên cạnh robot thì sự cạnh tranh không cân sức đồng nghĩa với đào thải con người em ạ!

Cô giáo Trần Thị Lam: Khi cho rằng con người mãi mãi độc quyền trong sáng tác vc (văn chương) tức là phủ nhận khả năng sáng tạo vc của robot thông minh ở thời điểm hiện tại và cả tương lai. Trong khi thực tế hiện nay đã có những cỗ máy viết truyện (Shelley AI). Máy móc hiện nay có khả năng tự học và tự thích nghi chứ không chỉ thuần làm theo chỉ dẫn như ngày xưa. Vậy khi ngành AI phát triển hơn nữa, 100 hay 200 năm sau làm sao ta có thể xác quyết máy móc không thể cạnh tranh với con người trong lĩnh vực sáng tạo. Em nghĩ rằng mình phải chấp nhận một thực tế là máy móc có thể sáng tạo vc bên cạnh sự sáng tạo vc của con người.
Ngoài ra thì em không nghĩ rằng máy móc và con người nhất thiết phải đào thải nhau. Em cho rằng chúng ta đang bị ảnh hưởng bởi các phương tiện truyền thông vẽ nên khung cảnh chiến tranh giữa máy móc và con người trong tương lai mà quên rằng máy móc và con người hoàn toàn có thể cùng tồn tại.

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: Cô có vẻ là người theo phái bảo thủ, nhưng không bao giờ cố chấp phủ nhận thành tựu khoa học hiện đại!
Cuộc sống càng ngày càng được nâng cao chất lượng cả vật chất và tinh thần nhờ máy móc!
Nhưng cô chỉ hiểu đơn giản thế này: bất kì thứ máy móc nào cũng là sản phẩm trí tuệ của con người, nó có thể có sự cố ngoài dự liệu của con người, nhưng không - đó không phải là sáng tạo và ý thức sáng tạo! Những robot thông minh nhất cũng chỉ làm theo lệnh đã được cài đặt, lập trình từ con người! Nó có thể làm hàng ngàn bài thơ đúng luật haiku hay Đường thi, có thể tạo ra hàng ngàn bản nhạc hay vẽ tranh... - nhưng tất cả những sản phẩm không lỗi và luôn hợp lý từng chi tiết ấy thiếu cái cơ bản làm nên sức mạnh của tác phẩm văn chương, nghệ thuật, đó là những rung động sâu kín, bí ẩn, nhiều khi phi lí trong trái tim con người!

Cô giáo Trần Thị Lam: Vâng! Thì em có bảo là AI (trí tuệ nhân tạo) sẽ đào thải con người đâu. Em chỉ nghĩ rằng AI có thể sáng tác bên cạnh những sáng tác của con người. Con người và máy móc có thể cùng tồn tại mà cô. Con người luôn là chủ đạo nhưng không thể phủ nhận tuyệt đối khả năng sáng tạo vc của AI.

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: AI hay trí tuệ nhân tạo gì đó sẽ chỉ tạo ra những cái na ná văn chương, phục vụ một lượng độc giả nào đó, cô nghĩ vậy!
Và nói thật với em, con người ngày càng giống những robot được lập trình bấm nút đã đáng sợ lắm rồi! Cô sợ viễn cảnh một thế giới máy móc lấn át tới tận góc sâu kín nhất của tâm hồn con người lắm - tất nhiên nếu điều đó xảy ra như quan niệm về khả năng sáng tạo văn chương của máy móc! Cũng như tất cả mọi thứ vật chất xung quanh ta, cô nghĩ máy móc chỉ có thể là phương tiện, không bao giờ thay thế người sử dụng phương tiện được!
Nói con người là chủ đạo khi máy móc có thể làm tất cả mọi việc như con người, tất nhiên với mức độ hoàn hảo lý tưởng hơn con người (vì nó không có lỗi, không bị chi phối bởi cảm xúc...), đó chỉ là cách nói để xác lập niềm tin cho con người yên lòng tồn tại trong thế giới máy làm chủ! Cơ chế cạnh tranh bình đẳng không có chỗ từ thiện cho cội nguồn ( khi những người tạo ra trí tuệ nhân tạo đã kém cỏi hơn sản phẩm của mình)!

Tóm lại, cô chỉ nói 1 câu này: văn chương là sản phẩm có sự tham gia quan trọng của cảm xúc - và đó là yếu tố không bao giờ có ở robot!

Cô giáo Trần Thị Lam: Tương lai là điều ta không thể xác quyết chắc chắn cô ạ. Em nghĩ rằng bây giờ khẳng định vc sẽ mãi mãi là lãnh địa của con người là quá sớm. Em không phủ nhận năng lực của con người nhưng em cũng không xem thường khả năng của AI. Ngành công nghiệp AI còn đang rất mới và chúng ta không thể biết tương lai sẽ phát triển đến đâu. Em không muốn là những người đã cười nhạo anh em nhà Wright.
Trong tương lai biết đâu Robot cũng có cảm xúc hả cô (cười).

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: Robot hoạt động được là nhờ đâu em?

Cô giáo Trần Thị Lam: Tại sao con người phải độc quyền trong khi có thể cùng tồn tại. Cứ độc quyền là em không ưng. Hi hi.

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết:Cô cũng không ưng độc quyền, độc đoán và nhiều thứ độc khác trên đời, những cái góp phần biến con người thành robot! Nhưng đây không phải là không cho cùng tồn tại mà là có những ranh giới bất khả ...vượt qua! Cũng như robot làm được những điều con người bất lực! Chuyện ấy không có nghĩa không cho con người tồn tại cùng robot!

Cô giáo Trần Thị Lam: Mà cô ơi! Biết đâu trong tương lai con người có thể hoá thành máy móc như thay thế cánh tay bằng tay robot, thay tim bằng tim máy, gắn chíp vào não... Tương lai là điều rất khó đoán biết.
Bao nhiêu người đã cười nhạo anh em nhà Wright khi họ thử bay nhưng bây giờ thì loài người đã bay như chim trên bầu trời, khi internet mới ra đời cả thế giới đã hoài nghi không tin tưởng nhưng giờ thì internet đã kết nối toàn cầu. Vậy 2,300 năm nữa ai biết được AI sẽ làm nên chuyện gì hả cô?

Cô giáo Trịnh Thu Tuyết: Tất cả đều có thể, và đã xảy ra ngay trong hiện tại như thay một bộ phận nào đó trong cơ thể con người, từ tay chân tới tim thận..., duy vụ gắn chíp vào não, cô hoàn toàn không có kiến thức về vấn đề này, cô chỉ nghĩ: nếu gắn, chíp hay dụng cụ điện tử nào đó chỉ có tác dụng duy trì hoạt động sinh lí cho cơ thể, tâm lý tình cảm vẫn là lĩnh vực của phần não đã được duy trì nhờ sự hỗ trợ của công nghệ mà không phải của bản thân công nghệ!

BigSchool: Cuộc tranh luận trên chỉ là tạm dừng. Đấy là ý kiến của 2 nhà giáo dạy Ngữ văn. Học sinh hoàn toàn có thể đi theo những hướng như các cô giáo đã bày tỏ quan điểm hoặc còn khác nữa. Với mỗi các bạn thì ai chắc chắn cũng có quan điểm của mình. Khi thầy giáo Lê Thống Nhất xin đăng bài viết, cô giáo Trịnh Thu Tuyết đã trả lời: "Vâng anh! Và em cũng rất muốn nghe ý kiến của anh về cuộc tranh luận giữa em và Trần Thị Lam về robot!". Chúng tôi sẽ chia sẻ ý kiến của thầy Lê Thống Nhất cùng các ý kiến của các bạn khác trong một bài viết sẽ đăng.

 

 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

71 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

56 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

77 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

74 lượt thi

Xem thêm