5 quy tắc khi thiết kế và thực hiện giờ học môn khoa học xã hội

  • 21/08/2019 | 12:12 GMT+7
  • 1.870 lượt xem

Đây là bài viết mà tác giả Nguyễn Quốc Vương đã chia sẻ trên trang cá nhân cách đây 5 năm. Tuy nhiên vấn đề giảng dạy các môn khoa học xã hội làm sao cho hiệu quả, hấp dẫn đừng để học sinh chán học vẫn đang đặt ra cho mỗi thầy cô.

Xin cảm ơn tác giả và chia sẻ cùng các bạn bài viết hữu ích này.
Tác giả Nguyễn Quốc Vương với một cuốn sách của mìnhTác giả Nguyễn Quốc Vương với một cuốn sách của mình
Làm thế nào để có những giờ học thú vị và hữu ích là câu hỏi mà những giáo viên yêu nghề và có ý thức cao về nghề nghiệp luôn theo đuổi. Nói một cách khác, liệu có những  nguyên tắc cần phải tuân thủ để tạo ra các giờ học như thế hay không? Dưới đây, tôi sẽ giới thiệu tóm lược 5 quy tắc  để có được một giờ học môn Xã hội thú vị và hữu ích của giáo sư Murai Atsushi (Đại học Kanazawa). Các quy tắc này được trình bày trong loạt bài giảng dành cho các sinh viên muốn trở thành giáo viên dạy môn Khoa học Xã hội (môn học tích hợp Lịch sử-Địa lý - Giáo dục công dân) ở trường phổ thông.

1. Trước hết hãy chú tâm vào giờ học "one-man-show" ("độc diễn")

Thường thì ở hiện trường giáo dục, cấp trên và các giáo viên lâu năm hay chỉ trích các giờ dạy học giảng giải, thuyết minh của giáo viên trẻ mới vào nghề. Tuy nhiên, đối với giáo viên trẻ việc tiến hành các giờ học dạng này lúc ban đầu rất cần thiết. Muốn tiến hành các dạng giờ học "lấy học sinh làm trung tâm" như điều tra, khám phá… thì trước tiến giáo viên phải trở thành người uyên thâm kiến thức. Nếu không có đủ hiểu biết sâu rộng khi thực hiện giờ học điều tra thông tin hay khám phá giáo viên sẽ gặp lúng túng. Để đối phó với các chỉ trích từ phụ huynh, đồng nghiệp  và cấp trên, giáo viên trẻ nên trả lời: "Tôi nhận thức được vấn đề quan trọng đó nhưng hiện tại tôi là giáo viên trẻ mới ra trường, trước hết phải thử sức và làm chủ giờ học dạng này một thời gian". Trong quá trình tiến hành các giờ học dạng "one-man-show" để tích lũy tri thức, kinh nghiệm chắc chắn giáo viên sẽ trưởng thành và tìm ra hướng cải thiện giờ học.
Say sưa "độc diễn"...Say sưa "độc diễn"...

2. Tập trung vào các giờ học mà "người lớn cảm thấy thú vị" hơn là các giờ học "học sinh cảm thấy thú vị”

Luận điểm này  thoạt nghe sẽ có nhiều người phản đối nhưng nó rất quan trọng. Đại thể khi đánh giá giờ học sẽ xảy ra các tình huống sau đây:
Các tình huống với một giờ học Các tình huống với một giờ học
Người lớn ở đây là đồng nghiệp, cấp trên và phụ huynh học sinh. Những giờ học cả người lớn và học sinh đều không cảm thấy thú vị đương nhiên là "giờ học vứt đi". Giờ học cả người lớn và học sinh đều cảm thấy thú vị là giờ học mơ ước, giờ học toàn bích. Vấn đề đặt ra ở đây là hai giờ học ở giữa.
Người lớn cảm thấy thú vị nhưng trẻ em thì khôngNgười lớn cảm thấy thú vị nhưng trẻ em thì không
Đối với giờ học "người lớn cảm thấy thú vị còn học sinh thì không", nên có thái độ cách giải thích như thế nào? Đây là giờ học cần thiết và nên tiến hành. Tại sao? Người lớn là những người có tri thức khoa học, trải nghiệm xã hội sâu rộng vì vậy sự đánh giá của người lớn sẽ có chiều sâu. Vấn đề khúc mắc của giờ học này nằm ở chỗ  thiếu vắng sự "chuyển dịch" (phiên dịch) sự thú vị của người lớn sang sự thú vị của học sinh. Nếu cải tạo được khâu trung gian này, nó sẽ trở thành giờ học toàn bích. Những người đang trên bước đường cải thiện, đổi mới giờ học từ dạng "one-man-show" đến giờ học toàn bích sẽ đối diện với những giờ học dạng này. Đừng từ bỏ. Hãy duy trì con đường đã chọn.

Những giờ học "học sinh cảm thấy thú vị nhưng người lớn thì không" thực ra là những giờ học "vô dụng". Người ta thường gọi những giờ học này là "đánh lừa trẻ con". Những giờ học đó thường đánh vào tâm lý của học sinh với các trò chơi, các thủ thuật giải trí. Có thể lúc học, học sinh sẽ cảm thấy  thú vị nhưng cái gì đọng lại và có ích cho học sinh hay không lại là chuyện khác. Rất có thể sau đó một vài năm, khi học sinh trưởng thành về nhận thức, sự đánh giá về giờ học đó và giáo viên sẽ thay đổi. Những trường hợp ban đầu được học sinh đánh giá là "giáo viên tuyệt vời" sau đó rớt hạng thành "giáo viên tồi tệ" không phải là hiếm.

3. Tập trung vào các giờ học có thông điệp và thông điệp này phải rõ ràng

Những giáo viên không xác định được thông điệp muốn chuyển đến học sinh qua giờ học thì sẽ không bao giờ có được những bài học hay. Những bài học hay đều là những giờ học ẩn chứa thông điệp rõ ràng. Vì vậy trước khi nghĩ đến việc thiết kế và thực thi giờ học giáo viên phải trả lời được câu hỏi "Thông điệp giờ học muốn chuyển đến học sinh là gì?".
Học sinh bị "rối" không biết giáo viên muốn nói điều gì...Học sinh bị "rối" không biết giáo viên muốn nói điều gì...

4. Điều kiện để có giờ học môn Xã hội hay là nó phải đảm bảo hai thứ: "tính bất ngờ" và "tính câu chuyện"

Giống như một bộ phim, hay tác phẩm nghệ thuật, giờ học hay luôn chứa đựng hai yếu tố: "tính bất ngờ” và "tính câu chuyện”. Tính bất ngờ nằm ở chỗ vấn đề hay cách thức giờ học đặt ra nằm ngoài tri thức thông thường mà học sinh đang có. Ví dụ như giờ dạy về các "convenience-store" ("cửa hàng tiện dụng") hấp dẫn vì  học sinh bất ngờ hiểu được lý do thiết kế cấu tạo đặc biệt của chúng. Trong các cửa hàng này, ngay bên phải lối vào thường bày tạp chí, báo, truyện tranh, góc sâu nhất bày đồ uống, chỗ gần nơi tính tiền bày đồ ăn. Tại sao vậy? Trật tự này nằm trong chiến lược kinh doanh có tính toán dựa trên kết quả điều tra tâm lý và thống kê số hàng bán ra. Tạp chí đặt ở đó để khách vào đứng đọc và qua cửa kính người đi bên ngoài nhìn vào sẽ có cảm giác gian hàng rất đông khách. Đồ uống để nơi xa nhất vì khi tìm kiếm khắp gian hàng, khách sẽ khát nước và muốn mua. Đồ ăn đặt nơi gần chỗ tính tiền vì khi khách tìm mãi không thấy đồ cần mua (thực phẩm ở đây bán rất hạn chế về chủng loại) sẽ tiện tay mua. Theo tâm lý thông thường không khách nào quay trở lại phía xa để mua thứ mình không thực sự thích. Học sinh  rất bất ngờ vì đây là nơi các em vẫn vào mua hàng ngày nhưng không nhận ra sự thật ẩn phía sau đó.
Tác giải giao lưu tặng sách cho bạn đọc Tác giải giao lưu tặng sách cho bạn đọc
"Tính câu chuyện" với sự chuyển biến mang tính "chương-hồi" của giờ học làm học sinh phập phồng háo hức cũng là một điều kiện cần có. Thiếu nó giờ học giống như một bộ phim không có cốt truyện hay.

5. Sử dụng "mắt chim" và "mắt côn trùng" để tiếp cận tới tận ngọn nguồn vấn đề

Khi thiết kế và thực hiện giờ học, giáo viên phải có cái nhìn tổng thể về vấn đề đặt ra (mắt chim) và cái nhìn thật chi tiết (mắt côn trùng)Ví dụ  như trong giờ học nếu chỉ nêu con số ở Nhật Bản một năm có 3 vạn người tự sát thì học sinh sẽ rất khó hình dung con số đó có "nhiều" hay không? Giáo viên cần phải biết sử dụng phương pháp so sánh với số người tự sát ở nước Nhật trong các năm trước. Giáo viên cũng nên tính toán , quy đổi ra số người tự sát/1 vạn dân và so sánh tỉ lệ này với tỉ lệ ở các nước Âu Mĩ, châu Á (Hàn Quốc, Trung Quốc…). Từ đó học sinh sẽ hiểu được vấn đề rõ ràng.

Giáo viên cũng phải sử dụng phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi và phỏng vấn để thu thập thông tin thực chứng dùng thiết kế nên các giờ học hấp dẫn.

20/5/2014

Nguyễn Quốc Vương 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

102 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

85 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

99 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

87 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

39 lượt thi

Xem thêm

Bài giảng mới nhất

Ghi số tự nhiên

Ghi số tự nhiên

Nguyễn Sáng

Toán học - Lớp 6

Xem thêm