5 bước của quá trình viết và rèn luyện năng lực viết

  • 18/03/2018 | 17:44 GMT+7
  • 4.286 lượt xem

Trong thực tế cuộc sống chúng ta sẽ phải viết nhiều văn bản. Với chương trình phổ thông các em học sinh ngay từ tiểu học đã học môn "Tập làm văn" và sau này môn "Ngữ văn" sẽ giúp các em phát triển năng lực viết.

Chia sẻ của nhà giáo Đinh Thu Hồng, nguyên là học sinh chuyên Văn trường Hà Nội - Amsterdam (khoá 1993 - 1996) sẽ giúp ích nhiều cho những ai muốn trau dồi quá trình viết của mình, mặc dù những nội dung này tác giả dành cho các em học sinh.

Trước khi đọc bài viết các bạn có thể xem video trao đổi mở đầu của Thu Hồng (đã phát trực tiếp trên FB):

Thu Hồng sẽ nói về quá trình viết hay quá trình các em thực hiện một tác phẩm viết hoàn chỉnh . Quá trình viết hay writing process gồm 5 bước sau:
1. Prewriting/ Trước khi viết -Lên ý tưởng 
2. Drafting / Viết nháp 
3. Revising/Rewriting/Viết lại
4. Editing/Proofing/Sửa lỗi/Biên tập 
5. Publishing/Xuất bản/Hoàn thành/Công bố tác phẩm

5 bước của quá trình viết5 bước của quá trình viết

1. PREWRITING - TRƯỚC KHI VIẾT

Các em thường vội khi viết, vừa viết 1 tí đã bảo xong rồi. Có ai có học sinh hay con cháu hay nói như thế thì giơ tay nhé. Mình lớp nào năm nào dạy cũng thế , cũng phải bảo chưa đâu, còn lâu mới xong.
Ở bước đầu tiên này, các em thường làm những điều sau: 
- Suy nghĩ xem sẽ viết những ý gì (brainstorm).
- Đặt câu hỏi, như mình viết cho ai, ai đọc (who is your audience: your friend or your teacher or you), viết về chủ đề gì (what's the topic ), viết thể loại gì (what's the genre: poetry or personal narrative or fiction...). Nếu không trả lời được những câu hỏi này thì thường không có phương hướng.
- Lên danh sách những sách hay tài liệu cần đọc hay tham khảo . Ví dụ để viết về 1 loài động vật các em ưa thích , các em phải tìm thông tin rất nhiều về động vật đó (như nó thuộc loài nào, sống ở đâu, ăn cái gì ...)
Trong vai trò cô giáo thì mình giúp các em như sau: 
- Đọc sách /read aloud thuộc thể loại các em đang học để viết . Ví dụ muốn các em viết fairy tales thì phải đọc cho các em rất nhiều truyện cổ tích khác nhau để các em làm quen với thể loại đó (exposed to text).

2. DRAFTING-WRITE IT DOWN/ VIẾT NHÁP

Đây là bước quan trọng nhất và thường được các em thích nhất . Những lưu ý của bước viết nháp này như sau: 
- Quan trọng vì đây là lúc các em viết ra tất cả những ý tưởng mình có cho câu truyện hay bài viết hay đoạn văn của mình.
- Các em thường thích bước này vì được thoải mái tự do viết những gì mình nghĩ ra được (tất nhiên theo chủ đề hay định hướng sẵn có của bước 1). Các em sẽ theo dàn bài của bước 1- Prewriting - để viết ra câu hay đoạn văn.
Các em nghĩ gì viết nấy , không phải lo về đúng chính tả hay ngữ pháp. Điều này hết sức quan trọng vì không phải lo về chính tả hay ngữ pháp sẽ giúp các em viết được thoải mái, nhiều ý. Vì thế bố mẹ thầy cô hết sức LƯU Ý KHÔNG SỬA LỖI trong bước viết nháp này. Cứ để các em viết ra hết, viết thoải mái những ý của mình đã. Việc sửa lỗi hay can thiệp thay đổi từ, câu, sẽ làm hạn chế mạch suy nghĩ, cảm xúc và nhất là mạch viết của các em. Việc sửa hay thêm sẽ được tiến hành ở những bước sau.
- Nên khuyến khích các em viết ra và vẽ ra. Vẽ sẽ giúp các em, nhất là những em ngại hay lười viết , có thêm ý nhiều hơn. Ở lớp Thu Hồng, mình cho các em vẽ trước nếu muốn. Không nhất thiết phải viết xong mới được vẽ minh họa .

Nên khuyến khích các em vẽ raNên khuyến khích các em vẽ ra

Theo quan sát qua nhiều lớp thì các em thường có rất nhiều chi tiết khi vẽ, nhiều hơn lúc viết . Nên mình thường khuyên các em phải viết được nhiều, hay như khi vẽ vậy. Mình hay khuyên hãy viết phù hợp với những tranh vẽ/match your writing with your pictures. Vì nhiều khi vẽ một cảnh sinh nhật trong truyện chẳng hạn, nào là bạn này bạn kia, bánh, hoa, váy vóc , bóng bay... Nhưng viết thì vẻn vẹn một câu: "Hôm nay là sinh nhật của tôi"/"Today's my birthday". Mình sẽ hỏi và khuyến khích thêm:"Câu nói về bánh, về những quả bong bóng đâu rồi? Và cả bạn bè của bạn nữa. Cô thấy các bạn mặc những bộ váy rất đẹp. Hãy viết và mô tả chúng cho cô"/ "Where are your sentences about the cake, the balloons? And your friends too. I see your friends wearing beautiful dresses. Write and describe them for Mrs. Dinh"
- Khi viết, nhất là lứa tuổi tiểu học, phải tuyệt đối dùng BÚT CHÌ. Thế nên mình ngạc nhiên khi ở VN trẻ em cấp 1 được viết bút bi và bút mực. Ở Mỹ cấp 2 trở lên mới được viết bút bi hay bút mực .
Sau đây là vài lý do nên để các em viết bút chì ở lứa tuổi tiểu học:
*Dễ nhìn hơn so với viết bằng bút bi. Nhìn bút bi nhiều dễ bị nhức mắt hơn
*Viết sai dễ sửa hơn. Nếu phải tẩy xoá thì viết bút chì dễ tẩy xoá hơn, đỡ lem nhem bẩn hơn.
*Tạo nét chữ hay nét vẽ dễ hơn so với bút bi.

- Nên giữ lại tất cả các bản viết nháp, không vứt tờ nào đi cả. Có khi về sau lại cần đến.
- Nếu viết dạng non-fiction (không hư cấu) thì đây cũng là giai đoạn thu thập thêm thông tin, kiến thức, tổng hợp lại, viết ra theo ý của mình.
Nhân tiện nói về dạng viết để cung cấp thông tin, không hư cấu, Thu Hồng có kèm hình minh họa là lúc các bạn nhỏ lớp mình lên mạng tìm kiếm thông tin để viết về một loài vật cho cuốn sách của riêng mình (animal book). Ở bên này các bạn ý thích tìm hiểu về các loài động vật lắm lắm, phải nói là mê đắm.

Một thực hành của học sinh viết nháp và vẽMột thực hành của học sinh viết nháp và vẽ

3. REVISING/SỬA LẠI

Chỉnh sửa cho hay hơnChỉnh sửa cho hay hơn

Revising chính là lúc các em chỉnh sửa lại bài viết, làm cho bài viết hay và trôi chảy hơn. Có những cách chỉnh sửa sau:
* Về cấu trúc (organization): sắp xếp, thay đổi di chuyển câu hay đoạn văn.
* Về ý tứ: thêm bớt ý, câu, hay từ (chọn từ hay, chính xác và lôi cuốn hơn - word choice). Thu Hồng nói rõ về phần word choice này một chút: 
- Ở mức cơ bản, nên nhắc các em tránh dùng từ lặp đi, lặp lại. Nên biết dùng các từ đồng nghĩa để người đọc thấy sinh động hơn. Ví dụ, với tiếng Anh, thay vì dùng động từ "say" từ đầu đến cuối bài, các em nên dùng những động từ khác có cùng nghĩa như talk, whisper, announce, reveal, claim, cry, tell, etc.
Thế nên các em trong ELA mới được học về Synonyms hay từ đồng nghĩa. Càng biết nhiều từ đồng nghĩa thì vốn từ vựng càng phong phú và do đó các em sẽ có word choice tốt hơn. 
- Ở mức nâng cao, các em sẽ không chỉ dừng ở mức tìm từ đồng nghĩa để thay thế mà còn tìm được từ hay, tượng hình, tượng thanh để miêu tả nổi bật lên ý. Ví dụ trong câu "The water covers the whole street", các em có thể chọn từ swallow thay vì "cover", sẽ làm cho câu ấn tượng hơn nhiều .

4. EDITING/BIÊN TẬP

Biên tập bài viếtBiên tập bài viết

Là lúc các con biên tập lại bài viết hay câu truyện. Biên tập sửa những thứ sau:
+ Lỗi ngữ pháp (grammar): ví dụ về thời/thì (tense), chủ ngữ và động từ phù hợp (subject - verb agreement). ..
+ Lỗi câu cú: incomplete sentence (không phải câu hoàn chỉnh, ví dụ chỉ có chủ ngữ hoặc vị ngữ ), run-on sentence (câu quá dài, ghép 2 câu thành 1 mà không có nghĩa). 
+ Lỗi đánh vần (spelling): ví dụ mother thì viết thành mothr. Lúc làm đến bước này, các em có thể dùng những cách sau: 
- Đầu tiên tự đọc từ đó chậm lại, nghe từng âm một (sound out the word, listen for each sound ), sau đó viết ra
- Hỏi những bạn đánh vần giỏi (ask for help from good spellers) 
- Nhìn xung quanh phòng học xem từ đó có xuất hiện ơ đâu đó trong phòng không. Nếu có thì chép lại. Nhiều khi từ các em cần biết cách viết đúng ở ngay trên tường (word wall), ở bìa hay trang trong một cuốn sách, ở trên hình các poster treo trong lớp 
- Dùng từ điển. Có rất nhiều loại từ điển: từ từ điển đơn giản có hình đến từ điển cô tự tạo ra cho các em , từ danh mục các từ hay dùng đến từ điển chuẩn mực của Oxford , Webster...
- Sau cùng mới được hỏi cô, khi các em đã thử tất cả các cách trên mà vẫn chưa tìm được từ hay chưa chắc là viết đúng . 
+ Lỗi viết hoa (Capitalization): lỗi các em thường mắc là quên không viết hoa chữ đầu tiên của câu hay tên người, tên địa danh (proper nouns ). 
+ Lỗi chấm câu (punctuation): quên không có dấu chấm câu ở cuối - đây là lỗi phổ biến nhất . Nhiều khi các em cứ viết liền tù tì một mạch không ngưng, không dấu chấm, dấu phảy. Mình có mẹo nói với các em là nếu đọc hết câu con viết như thế thì có mà tắc thở vì hết hơi - "You'll be out of breath if you read the whole sentence without stopping. So read again, whenever you stop or pause, put a period there".
Nói chung lỗi này quá phổ biến nên kiểu gì năm nào mình cũng phải dạy kỹ các em. Và lưu ý rằng mỗi ý mình nói ở trên đều trở thành một bài học về viết cho không chỉ một tiết học mà nhiều khi vài tiết học trong cả tuần.
Một quy tắc mình thường xuyên nhắc cac em là "A sentence always starts with a capital/upper case letter and ends with an ending mark". (Một câu bao giờ cũng bắt đầu bằng chữ viết hoa và kết thúc bằng dấu chấm câu. Dấu chấm câu có thể là dấu chấm, dấu hỏi hay dấu cảm thán).

Khi biên tập hay edit , các em sẽ được làm quen với các kí hiệu, dấu chữa/biên tập hay editing marks.

Các kí hiệu hay các dấu chữaCác kí hiệu hay các dấu chữa

Editing marks : Xem hình minh họa để biết rõ hơn từng dấu và tác dụng.

Để phân biệt giữa Revising & Editing, có mẹo nhớ như sau:

Revise= ARMS, tức là Add, Remove, Move, Substitute (thêm, xoá, di chuyển, thay thế).

Edit = CUPS, tức là Capitalization, Usage, Punctuation, Spelling (viết hoa, cách sử dụng, chấm câu, chính tả).

Một bản biên tập của học sinhMột bản biên tập của học sinh

5. PUBLISHING/XUẤT BẢN

Đây là bước cuối cùng và cũng là bước được các em mong đợi nhất vì thế là đã xong. Thế là các em đã có thể khoe với mọi người tác phẩm của mình.

Một trang của "tác phẩm" sắp xuất bảnMột trang của "tác phẩm" sắp xuất bản

Như có lần mình đã nói, xuất bản không có nghĩa là phải in ra rồi công bố cho độc giả đông đảo biết. Xuất bản ở lứa tuổi các em hiểu với nghĩa chính là:
- Đã hoàn thành một tác phẩm, một công trình viết, một quá trình mà có đến lúc cuối các em mới nhận ra rằng rất công phu và đòi hỏi sự chăm chỉ nỗ lực.
- Xuất bản cũng là để các em sẻ chia những gì mình viết ra cho những người xung quanh. Khán giả hay độc giả đâu cứ phải đông đảo. Nhiều khi chỉ cần một người như mẹ hay bố lắng nghe câu chuyện hay bài thơ em viết, xem bức tranh em minh họa cho câu chuyện của mình. Nếu được thì để cả lớp nghe em đọc hoặc trưng lên tường hay bảng tin của lớp, của trường . Xuất bản là thế!
Ở lớp mình, càng gần đến ngày xuất bản (hạn cuối để hoàn thành bài viết hay dự án hay tranh vẽ), các bạn náo nức lắm vì sẽ được:
- Chăm chút một lần nữa cho tác phẩm của mình: xem còn thiếu gì, sót chỗ nào chưa tô màu, điền số trang, tự dập ghim (xem hình minh họa)...
- Đọc cho bạn và cô nghe, rồi được mang về nhà cho bố mẹ xem (thường sau ngày xuất bản mình chấm điểm, trưng lên rồi sẽ cho các em mang về nhà, cũng có khi giữ lại làm tư liệu cho học sinh năm sau nếu tác phẩm xuất sắc). Mình xin lưu ý đoạn này thêm: những tác phẩm của học sinh cũ là mentor text tuyệt vời cho học sinh mới vì các em sẽ thấy gần gũi và có động lực hơn khi xem tác phẩm của bạn đồng lứa, so với xem tác phẩm của những nhà văn mà các em chưa quen biết. 
Một học sinh đang "xuất bản" câu chuyện của mìnhMột học sinh đang "xuất bản" câu chuyện của mình

- Khoe những gì mình làm được, ai mà chẳng thích khoe đúng không cả nhà ?! Dịp chia sẻ hay sharing này rất quan trọng vì cho các em cơ hội khẳng định mình, thấy mình thành công. Điều này cần thiết vì làm các em tự tin hơn, có giá trị hơn, trong mắt bản thân mình và những người xung quanh.

Thu Hồng luôn khuyến khích tất cả lớp ai cũng share/publish dù ít dù nhiều, dù ngắn, dù dài. Tuỳ các em chọn đọc hay trưng ra 1 trang hay vài trang, hay cả câu chuyện . Ai cũng share để các em thấy rằng bất cứ ai cũng có thể thành công, ai cũng làm được, không cái này thì cái kia. Nếu không, sẽ có nhưng bạn mãi mang trong mình mặc cảm tự ti, thất bại.
- Dịp để các em luyện nói trước công chúng , được trả lời câu hỏi thắc mắc hay nhận xét của các bạn. Khi ai đó đọc tác phẩm của mình xong, Thu Hồng bao giờ cũng cho moi em vài phút để nghe khán giả/bạn cùng lớp nhận xét, hỏi thêm. Mình cũng hướng dẫn các em khi nhận xét nên cụ thể, ví dụ nếu thích tranh hay đoạn nào thì phải nêu lý do vì sao, rồi hỏi thêm những chi tiết trong truyện, rồi nhận xét xem tranh minh họa thế nào... Vài câu hay dùng là: 
- I like how drew the cover with background (thích vì vẽ trang bìa có hình nền).
- I like how you used bubble letters for the title (thích vì dùng chữ trang trí để viết đầu đề).
- I like how you include dialogue or conversation in your story (thích vì trong truyện có hội thoại).
Là ngày để kỷ niệm /celebrate một chặng đường của riêng mình và cả lớp. Ví dụ học xong một thể loại /writing genre, làm xong một project . Đó là ngày vui!

Thật là vui khi được khoe tác phẩm của mìnhThật là vui khi được khoe tác phẩm của mình

Đinh Thu Hồng

 

Ý kiến bạn đọc:

Bạn hãy Đăng nhập để gửi ý kiến của mình.

Đề thi mới nhất

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 8

Tống Phước Hiển

92 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 9

Tống Phước Hiển

80 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 6

Tống Phước Hiển

87 lượt thi

Toán học & kết nối tuần 3

Môn Toán học - Lớp 7

Tống Phước Hiển

85 lượt thi

Bài kiểm tra cuối kì II (Cuối năm)

Môn Toán học - Lớp 5

xtoan78

32 lượt thi

Xem thêm